{"id":2674,"date":"2022-10-12T08:27:17","date_gmt":"2022-10-12T07:27:17","guid":{"rendered":"https:\/\/blogak.argia.eus\/begizta\/?p=2674"},"modified":"2022-10-12T09:27:17","modified_gmt":"2022-10-12T08:27:17","slug":"cristobal-colonen-omenezko-leku-batzuk-euskal-herrian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/begizta\/2022\/10\/12\/cristobal-colonen-omenezko-leku-batzuk-euskal-herrian\/","title":{"rendered":"Cristobal Colonen omenezko leku batzuk Euskal Herrian"},"content":{"rendered":"

Arrazaren eguna, bi munduen arteko topaketaren eguna, Colonen eguna, Hispanitatearen eguna\u2026 Urriaren 12a ospatzen ari dira batzuk munduan barrena. Beste askok, ARGIAko lankideok kasu<\/a>, lanegun arrunta bilakatu dugu egun hau, eta 1492ko mugarri hori baliatu nahi dugu gaur egunera arte bizirik heldu den sistema kolonialari heltzeko.<\/p>\n

Urriaren 12a espainiar nazionalistek erabaki zuten\/dute beste kontinente batera iritsi izana kontu patriotikoa zela\/dela. Hau da, Peio Ria\u00f1ok ARGIAn egin diogun elkarrizketan dioen bezala<\/a>, \u201cEspainia existitzen da beste kontinente bat \u2018topatu\u2019 ostean eta urriaren 12aren bitartez esaten digutena Espainia Amerikarik gabe ez litzatekeela existituko. Nostalgia inperial horretatik, konkistatzaile handien kondaira sortzen da\u2019.<\/p>\n

Multzo horretako ikur eta izen nagusia da Abya Yala edo Amerika \u2013Amerigo Vespucci kartografo eta kolonialista italiarraren omenez\u2013 zapaldu zuen lehen europartzat saldu digutena: Cristobal Colon. Horregatik Colonen omenezko estatua eta leku oro bilakatu ziren Black Lives Matterrek munduan barrena piztu zuen mobilizazio olatu dekolonialaren jo-puntu nagusi<\/a>. 2020ko hilabete horietan bata bestean atzerik bota edo burugabetu zituzten herritarrek Colonen omenezko estatuak.<\/p>\n

Historia markatu zuten garai ilun haietan orduko euskal herritar batzuk ere izan ziren presente.\u201cAmerikaren konkistaren espedizio guztietan joan ziren marinel euskaldunak, Colonen lehen bidaiatik hasita\u201d, dio Oscar Alvarez Gila<\/a> EHUko Amerikako Historia irakasleak. Lehen momentutik bertatik. 1492an, Colonen lehen bidaia ezagunean zortzi euskaldun<\/a> (gehienak Lekeitio ingurukoak) joan ziren. Eta Colonekin 1493an Andaluziara itzuli ez eta Ameriketan eratutako lehen proto-kolonian \u2013Haitiko Navidad gotorlekuan\u2013 geratu ziren 39 pertsonen artean<\/a> ere euskaldunak zeuden. Baita lehen hildakoen artean<\/a> ere, Colonek La Espa\u00f1ola deitu zuen irlan geratu ziren guztiak hil baitziren, haien artean hil ala jatorrizko herritarrek hil egin zituzten. Horietako bat zen egun Lekeitioko kaiari izena ematen dion Txatxu edo Txatxo. Aurrerago Haitiko lur haietan egondako Fray Bartolom\u00e9 de Las Casas kronikagile ezagunak jatorrizko herritarren testigantzetan oinarrituta jaso zuen lehen kolono horien patua: \u201c[Colon] Abiatu ostean, [Haitin] geratu zirenak liskarrean hasi ziren, elkarri labankadaka. Bakoitzak beretzat nahi zituen emakume eta urre oro hartzen zuen\u201d. Colon heldu eta hamarkada gutxi geroago irlako jatorrizko herritarren gehiengoa hilik zegoen, gehienak europarrek eramandako gaixotasun “berriengatik”.<\/p>\n

Colonen jatorriaz teoria asko dago, eta horietako bat da Colon ere “gurea” izan daitekeela. Joxe Mari Ertzilla oriotar historiazalearen ustez<\/a>, Colon Ainhize-Monjolosekoa (Nafarroa-Behera) zen, baita agota izan ere. Areago, Colon baino 100 urte lehenago \u201ceuskaldunok aurkitu\u201d genuen kontinente oso bat. Hizkuntza eurozentristak bizirik darrai baita Euskal Herrian ere. Ikusi besterik aurtengo albiste hauek: \u00bfLos vascos descubrieron Am\u00e9rica 100 a\u00f1os antes que Crist\u00f3bal Col\u00f3n?<\/a>\u00a0 \/ Seg\u00fan un libro de 1647, los balleneros vascos descubrieron Am\u00e9rica 100 a\u00f1os antes que Crist\u00f3bal Col\u00f3n\u00a0<\/a>
\n<\/em><\/p>\n

Colonen bigarren bidaian Sopuertako militar bat joan zen: Francisco Garay. Berak antolatu zuen lehen armada karibeak harrapatu eta azienda nahiz urre meategietan lan egitera behartzeko, antropofagoak zirela argudiatuz<\/a>. Ondoren konkistatzaile ezagun bilakatu zen eta, besteak beste, Jamaikako gobernadorea izan zen eta rol garrantzitsua jokatu zuen Mexikoko konkistan. Hern\u00e1n Cortesen aurka lurra eta botereagatik borrokan aritu zen. 2011n Enkarterriko museoan liburua aurkeztu zutenean Bizkaiko Batzar Nagusietako presidenteak eta Sopuertako alkateak, \u201clehen euskal esploratzaile handia\u201d<\/a> izan zela esan zuten. Mexiko Cuauht\u00e9moc eta Santo Domingo hirietan bere izen-abizenak daramatzate kale batzuek. Garay dorrea dago Sopuertan.<\/p>\n

Aitaren bidea jarraitu zuten haren oinordeko batzuek ere. Cristobal Colonen semea, Diego Colon, Amerikara esklaboak eramaten aitzindarietakoa izan zen, eta Balmasedako Sancho eta Juan de Urrutia anaiak<\/a> ere izan ziren ildo hori jarraitu zuten lehenetarikoak<\/a>, ehunka afrikar bidaliz Antilletara eta Perura. Haien dirutzaren zati bat jaioterrian utzi zuten urrutiarrek, adibidez 1534 eta 1545 artean Balmasedako San Severino elizako kapera eraiki zuen Juan de Urrutiak. Auto-opari hori \u201cerruki katolikoaren omenezko\u201d monumentua dela diote egun.<\/p>\n

Omenezko lekuak<\/strong><\/p>\n

Cristobal Colonek hainbat kale eta pasealeku du haren omenez Euskal Herrian barrena gaur egun. Donostian, Getxoko Negurin, Barakaldon, Portugaleten, Trapagaranen, Irunen, Bu\u00f1uelen, Murchanten\u2026<\/p>\n

Donostian zeresana eman izan du kale horrek. Adibidez,\u00a0 Donostiako Groseko mugimendu feministak 2019ko greba feministaren harira Donostiako Colon pasealekuari eta Okendo Kultur Etxeari izena aldatu zizkien Berta Caceres Hondurasko aktibista ekologista eta Esther Ferrer artista donostiarraren izenengatik, hurrenez hurren .<\/p>\n