{"id":326,"date":"2014-06-16T07:30:32","date_gmt":"2014-06-16T05:30:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.argia.eus\/blogak\/ibon-larrazabal\/?p=326"},"modified":"2014-06-16T07:30:32","modified_gmt":"2014-06-16T05:30:32","slug":"copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/","title":{"rendered":"“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

\"azala\"<\/a>

azala<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Eskuizkribuaren<\/a>

Eskuizkribuaren bi orri<\/p><\/div>\n

Hirurogeita hamarreko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bitxi bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin. Baina testua ezin zitekeen irakurri, zifratua baitzegoen. Gutxi gorabehera 90 karaktere ezberdin aurki zitezkeen testuan, hizki latinoak, hizki grekoak, puntuazio zeinuak eta irudi abstraktuak. Gainera, guztiak etengabeko ilara batean, hutsunerik gabe, agertzen ziren, deszifratzea zailago bihurtuz. Testu osoan bi esaera besterik ez zeuden kodifikatuta, batek \u201cCopiales 3\u201d esaten zuena, eta bestea \u201cPhilipp 1866\u201d. Ikertzaileen ustean azkeneko hau liburuaren aurreko jabe baten erreferentzia bat izan behar zuen, eta bestea, \u201cCopiale 3\u201d, liburuari izena emateko erabili zuten. Hasiera batean 1.760-1.780 bitartean kokatu zen liburuaren jatorria. Nahiz eta deszifratzen saiatu baziren ere, inork ez zuen orduan lortu eta ahaztu egin zen urte askotan.<\/span><\/p>\n

Baina orain dela gutxi, 2.011ko apirilean, hiru ikertzailez osatutako talde batek testua deskodifikatu zuen, Kevin Knight, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitatekoa, eta Beata Megyesi eta Christiane Schaeffer, Uppsalako Unibertsitatekoak. Knight doktorea munduko aditu nagusienetakoa da ordenagailu bidezko itzulpenean, eta beste testu itzuli ezin batekin lanean ari da: blog honetan deskribatu dugun \u201cVojnich Eskuizkribua\u201d.<\/span><\/p>\n

Adituek diotenez, \u201cCopiale\u201d-rena \u201czifratu homofoniko\u201d bat da, alegia, hizkiak beste sinboloengatik aldatuz ezkutatzen dira, baina berezitasun batzuekin: jatorriko hizkuntzan gutxien errepikatzen diren hizkiak sinbolo bakar batengatik aldatzen dira, baina gehien errepikatzen direnak bi sinbolo edo gehiagoengatik alda daitezke, zantzurik ez usteko.<\/span><\/p>\n

Taldeak hasiera batean hizki latinoek informazioa ezkutatzen zutela uste zuten eta gainerako sinboloek ezkutatzeko besterik ez zutela balio, baina ez zuten emaitzarik lortu. Hamaika hizkuntzatan egin zituzten probak eta ez zuten emaitzarik lortu, baina alemanez idatzita egon behar zuela suposatzen zuten, Alemanian aurkitua izan baitzen eta \u201cPhilipp\u201d hitza agertzen baitzen, alemaniar idazkerarekin, bi \u201cp\u201d erabiliz. Azkenik zera antzeman zuten, benetako informazioa gainerako sinboloetan zegoela, eta hizki latinoek hutsuneak edo paragrafoen arteko banaketa adierazten zutela.<\/span><\/p>\n

Horrela testua deszifratu zuten eta zera eman zuten jakitera: testuak XVIII. mendeko talde masoi baten errituala deskribatzen zuen, \u201coftalmologoak\u201d deitu omen zirenak, hots, \u201cbegiak zabaltzen zituztenak\u201d.<\/span><\/p>\n

Aurkikuntza berri honek oihartzun zabala izan zuen egungo talde masoien inguruan, liburua XVIII. mendeko lehen erdikoa baitzen (hasieran uste zena baino zerbait zaharragoa), talde hauen \u201currezko garaia\u201d baino mende bat lehenagokoa. Garai hartan talde hauek euren erritualak eta gainerako informazioa ezkutatzen hasi ziren, Clemente XII. Aita Santuak 1.738.ean masoiak debekatu ostean.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Hirurogeita hamarreko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bitxi bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin. Baina testua ezin zitekeen irakurri, zifratua baitzegoen. Gutxi gorabehera 90 karaktere ezberdin aurki zitezkeen testuan, hizki latinoak, hizki grekoak, puntuazio zeinuak eta irudi abstraktuak. […]<\/p>\n","protected":false},"author":80,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-326","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-oraintxu-argitutakoak"],"yoast_head":"\n"Copiale Cipher": masoien eskuliburu ezkutua - Liber Prodigiorum<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\""Copiale Cipher": masoien eskuliburu ezkutua - Liber Prodigiorum\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"    Hirurogeita hamarreko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bitxi bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin. Baina testua ezin zitekeen irakurri, zifratua baitzegoen. Gutxi gorabehera 90 karaktere ezberdin aurki zitezkeen testuan, hizki latinoak, hizki grekoak, puntuazio zeinuak eta irudi abstraktuak. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Liber Prodigiorum\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-06-16T05:30:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Ibon Larrazabal\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Ibon Larrazabal\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ibon Larrazabal\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/d2d16871636cf961fff92b9172cd1f54\"},\"headline\":\"“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua\",\"datePublished\":\"2014-06-16T05:30:32+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\"},\"wordCount\":392,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png\",\"articleSection\":[\"Oraintxu argitutakoak\"],\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\",\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\",\"name\":\"\\\"Copiale Cipher\\\": masoien eskuliburu ezkutua - Liber Prodigiorum\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png\",\"datePublished\":\"2014-06-16T05:30:32+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/d2d16871636cf961fff92b9172cd1f54\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#website\",\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/\",\"name\":\"Liber Prodigiorum\",\"description\":\"Zientziak nahiz historiak argitutako hainbat ilunpe eta oraindik argitu gabeko beste hainbeste\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/d2d16871636cf961fff92b9172cd1f54\",\"name\":\"Ibon Larrazabal\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d8dc802afd3ea2a5bd1045089a53bb735022b65b9a7f556c2cbf41a1e9634004?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d8dc802afd3ea2a5bd1045089a53bb735022b65b9a7f556c2cbf41a1e9634004?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Ibon Larrazabal\"},\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/author\/ibon-larrazabal\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\"Copiale Cipher\": masoien eskuliburu ezkutua - Liber Prodigiorum","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\"Copiale Cipher\": masoien eskuliburu ezkutua - Liber Prodigiorum","og_description":"    Hirurogeita hamarreko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bitxi bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin. Baina testua ezin zitekeen irakurri, zifratua baitzegoen. Gutxi gorabehera 90 karaktere ezberdin aurki zitezkeen testuan, hizki latinoak, hizki grekoak, puntuazio zeinuak eta irudi abstraktuak. […]","og_url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/","og_site_name":"Liber Prodigiorum","article_published_time":"2014-06-16T05:30:32+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png","type":"","width":"","height":""}],"author":"Ibon Larrazabal","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Ibon Larrazabal","Est. reading time":"2 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/"},"author":{"name":"Ibon Larrazabal","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/d2d16871636cf961fff92b9172cd1f54"},"headline":"“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua","datePublished":"2014-06-16T05:30:32+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/"},"wordCount":392,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png","articleSection":["Oraintxu argitutakoak"],"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/","name":"\"Copiale Cipher\": masoien eskuliburu ezkutua - Liber Prodigiorum","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png","datePublished":"2014-06-16T05:30:32+00:00","author":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/d2d16871636cf961fff92b9172cd1f54"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#primaryimage","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png","contentUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-content\/uploads\/sites\/78\/2014\/06\/azala.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/2014\/06\/16\/copiale-cipher-eskuliburu-masoi-ezkutua\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#website","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/","name":"Liber Prodigiorum","description":"Zientziak nahiz historiak argitutako hainbat ilunpe eta oraindik argitu gabeko beste hainbeste","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/d2d16871636cf961fff92b9172cd1f54","name":"Ibon Larrazabal","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d8dc802afd3ea2a5bd1045089a53bb735022b65b9a7f556c2cbf41a1e9634004?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d8dc802afd3ea2a5bd1045089a53bb735022b65b9a7f556c2cbf41a1e9634004?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ibon Larrazabal"},"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/author\/ibon-larrazabal\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/80"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=326"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/326\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/ibon-larrazabal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}