{"id":163,"date":"2025-11-12T19:50:21","date_gmt":"2025-11-12T18:50:21","guid":{"rendered":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/?p=163"},"modified":"2025-11-22T20:11:19","modified_gmt":"2025-11-22T19:11:19","slug":"genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/","title":{"rendered":"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400\">2025eko ekainean jardunaldi bat izan genuen O\u00f1atin, Nabarraldek antolatuta. Askotariko aditu eta arituak bertaratu ziren ponentziak aurkeztera, globalizazioaren kontextuan gure Herria kokatzeko saiakeran. Xabier Irujo historialariak genozidioaz jardun zuen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Xabier Nevadako unibertsitateko katedraduna da. Hiru karrera (Filologia, Historia eta Filosofian) eta bi doktoradutza dauzka. Bere aiton-amonak Espainiako altxamentu faxistatik ihesi babestu ziren AEBetan. Euskal erroei eusteaz gain, makina bat lan egiten du gure kausarako Irujo Ametzaga familiak diasporatik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Itzul gaitezen genozidiora. Gazan Israel gauzatzen ari den hori genozidioa da: kupidarik gabe bertako herritarrak erailtzen dihardu, berea ez den lurraldea bere kolonoz betetzeko asmoz. Ez da gaurko kontua, baina. Terminoa bera, judutar batek proposatu zuen: Raphael Lemkin judutarrak, hain zuzen ere. Historian izandako nazio desegite anitz esplikatzeko, eta batez ere berari zuzenean ukitzen zion holokaustoa izendatzeko. Nolakoak garen gizakiok! zein aterabide ematen diegun geuk bizitako traumei, besteengan errepikatuz!<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Nazio bat desegitea ez da komunitate bateko pertsonak erailtzea soilik, Irujok kontatu zigunez. Berak, genozidioan katedradun izaki, AEBtako jatorrizko herriekin egin du lanketa. Aizue, ba al dakizue AEB-tako armada ere saiatu zela &#8220;indio basati&#8221; haiek guztiak erailtzen? Baina garestiegi ateratzen zitzaion milaka gutxi batzu &#8220;indio&#8221; akatzea: lur eremu oso zabalean ejerzitoa mobilizatu behar, hauen horniketa, babesteko gotorlekuak eraiki beharra, zauritu eta hildako soldaduen familiei kalteordainak&#8230; zenbat gastu! Izan ere, lur haietako jende jatorra, jatorrizkoa, ez zegoen men egiteko: erresistentziaz erantzun zien. Biziraun nahi zuten, lehenago ere mendez mende egin zuten eran: beren mundu ikuskerarekin, beren sinesmenekin, beren antolaketa ereduarekin, beren hizkuntzan, beren kulturan, fin batean. Baina AEB-tarrek lurrak lapurtu nahi zizkieten, temati. Gaur Israelek palestinarrei bezalaxe. Historia, errepikatu egiten dela! Gurekin ere?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Jatorri britainiarreko AEB-tako parlamentuan ordezkari &#8220;kulturalki jantzi eta zibilizatuek&#8221;, inperialista bihotzgabeek, hizketagai izan zuten &#8220;indiook likidatzeko&#8221; estrategiaren kostu ekonomiko larregizkoa. Ez ote zegoen metodo merkeagorik? Judutarren tren bagoietako itolarriekin gogoratu naiz: gas gabe gehiago akatu zituzten naziek, gasarekin baino. Estrategia berria, merkeagoa, proposatu zuen orduan Richard Henry Pratt militarrak, honoko lema zeramana: \u201cKill the Indian, save the man\u201d. Zitala, asmakizuna: haurrei ilea moztu, izena aldatu, eta beren ama-hizkuntza debekatu zieten, familietatik aldentzearekin batera. Hezkuntza erabilita (hezkuntza, bai!) haurrak birprogramatzea zuen helburu: AEB-tar zintzo bilakatzea. Zalantzati haseran, irrifarre maltzurrez\u00a0 gero, puruak piztu eta ahokada ke laino botatzearekin bat onartu zuten parlamentari demokratikoek proposamen biolentoa. Hurrengo hamarkadetan gauzatu zuten jatorrizko ipar amerikarren genozidioa, nola eta eskola nazionalen bitartez.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Bukatzeko, frankismo garaiko harribitxi batzuk erakutsi zizkigun Irujok: euskarazko liburu erreketak, hilerrietako abizen euskaldunen ordezkatzeak grafia espainiarrera (echeverria, zabalegui&#8230;), euskal izenen debekua (I\u00f1aki baino, Ignacio), eskola &#8220;nazionalak&#8221; (\u201cas\u00ed quiero ser\u201d, \u201cyo soy espa\u00f1ol\u201d eta gisako doktrina liburuak), euskararen debekuak eskolan, kalean, autobusean, irratian zein kultur adierazpenetan, hiztunei zigorrak&#8230; kontatu gabe, aurreko mendeetan eragindako desegituratze instituzional (Estatu nafarra, Foruak, Diputazioak) eta kultural oro. &#8220;Mata al vasco, salva al hombre&#8221;-ren antz handiegia dauka, gezurra izateko. Frantsestu eta espainiartu gaituzte, &#8220;indio&#8221; estatubatuarren gisan.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Hemen gara baina, XXI. mendean. Gaurdaino nola edo hala iraun badugu, erresistentzia indarrari esker izan da. Nortasunari esker. Kontzientzia nazionalari esker.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400\">Ez al dugu orain geure buruaz beste egingo, hain justu ere, Herri txikia baino, Herri globalizatua garen honetan? Mugikorreko App asko, eta Adimen Artifiziala bera ere libreki euskaraz aritzeko gai diren aroan?<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2025eko ekainean jardunaldi bat izan genuen O\u00f1atin, Nabarraldek antolatuta. Askotariko aditu eta arituak bertaratu ziren ponentziak aurkeztera, globalizazioaren kontextuan gure Herria kokatzeko saiakeran. Xabier Irujo historialariak genozidioaz jardun zuen. Xabier Nevadako unibertsitateko katedraduna da. Hiru karrera (Filologia, Historia eta Filosofian) eta bi doktoradutza dauzka. Bere aiton-amonak Espainiako altxamentu faxistatik ihesi babestu ziren AEBetan. Euskal erroei [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9],"tags":[35,33,32,31,36,34],"class_list":["post-163","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-estatugintza","category-humanismoa","tag-arrotz","tag-baskonia","tag-euskal-herria","tag-genizidioa","tag-inperialista","tag-jatorrizko"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Genozidioaren ispiluan, begiak bixi - Kontzientzia ala infernua<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi - Kontzientzia ala infernua\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"2025eko ekainean jardunaldi bat izan genuen O\u00f1atin, Nabarraldek antolatuta. Askotariko aditu eta arituak bertaratu ziren ponentziak aurkeztera, globalizazioaren kontextuan gure Herria kokatzeko saiakeran. Xabier Irujo historialariak genozidioaz jardun zuen. Xabier Nevadako unibertsitateko katedraduna da. Hiru karrera (Filologia, Historia eta Filosofian) eta bi doktoradutza dauzka. Bere aiton-amonak Espainiako altxamentu faxistatik ihesi babestu ziren AEBetan. Euskal erroei [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Kontzientzia ala infernua\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-11-12T18:50:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-11-22T19:11:19+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"I\u00f1aki Idigoras\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@inakiidigoras\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"I\u00f1aki Idigoras\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\"},\"author\":{\"name\":\"I\u00f1aki Idigoras\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/82b2bac54b3785fa41d396fdc37717ef\"},\"headline\":\"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi\",\"datePublished\":\"2025-11-12T18:50:21+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-22T19:11:19+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\"},\"wordCount\":516,\"commentCount\":0,\"keywords\":[\"arrotz\",\"baskonia\",\"euskal herria\",\"genizidioa\",\"inperialista\",\"jatorrizko\"],\"articleSection\":[\"estatugintza\",\"humanismoa\"],\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\",\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\",\"name\":\"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi - Kontzientzia ala infernua\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-11-12T18:50:21+00:00\",\"dateModified\":\"2025-11-22T19:11:19+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/82b2bac54b3785fa41d396fdc37717ef\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#website\",\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/\",\"name\":\"Kontzientzia ala infernua\",\"description\":\"Terapia komunitarioa\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/82b2bac54b3785fa41d396fdc37717ef\",\"name\":\"I\u00f1aki Idigoras\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"I\u00f1aki Idigoras\"},\"description\":\"barrunbeetan ibili naizen argi zalea txantxikutu naizen sapaburua maitasuna ez da tabu ar \u00b7 ema .. .\",\"sameAs\":[\"https:\/\/www.linkedin.com\/feed\/\",\"https:\/\/x.com\/inakiidigoras\"],\"url\":\"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/author\/inaki-idigoras\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi - Kontzientzia ala infernua","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi - Kontzientzia ala infernua","og_description":"2025eko ekainean jardunaldi bat izan genuen O\u00f1atin, Nabarraldek antolatuta. Askotariko aditu eta arituak bertaratu ziren ponentziak aurkeztera, globalizazioaren kontextuan gure Herria kokatzeko saiakeran. Xabier Irujo historialariak genozidioaz jardun zuen. Xabier Nevadako unibertsitateko katedraduna da. Hiru karrera (Filologia, Historia eta Filosofian) eta bi doktoradutza dauzka. Bere aiton-amonak Espainiako altxamentu faxistatik ihesi babestu ziren AEBetan. Euskal erroei [&hellip;]","og_url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/","og_site_name":"Kontzientzia ala infernua","article_published_time":"2025-11-12T18:50:21+00:00","article_modified_time":"2025-11-22T19:11:19+00:00","author":"I\u00f1aki Idigoras","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@inakiidigoras","twitter_misc":{"Written by":"I\u00f1aki Idigoras","Est. reading time":"3 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/"},"author":{"name":"I\u00f1aki Idigoras","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/82b2bac54b3785fa41d396fdc37717ef"},"headline":"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi","datePublished":"2025-11-12T18:50:21+00:00","dateModified":"2025-11-22T19:11:19+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/"},"wordCount":516,"commentCount":0,"keywords":["arrotz","baskonia","euskal herria","genizidioa","inperialista","jatorrizko"],"articleSection":["estatugintza","humanismoa"],"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/","name":"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi - Kontzientzia ala infernua","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#website"},"datePublished":"2025-11-12T18:50:21+00:00","dateModified":"2025-11-22T19:11:19+00:00","author":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/82b2bac54b3785fa41d396fdc37717ef"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/2025\/11\/12\/genozidioaren-ispiluan-begiak-bixi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Genozidioaren ispiluan, begiak bixi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#website","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/","name":"Kontzientzia ala infernua","description":"Terapia komunitarioa","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/82b2bac54b3785fa41d396fdc37717ef","name":"I\u00f1aki Idigoras","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/0dd5d12b6375229c675eb140c0526db8f7c53d6409b8b696167311ae863d5622?s=96&d=mm&r=g","caption":"I\u00f1aki Idigoras"},"description":"barrunbeetan ibili naizen argi zalea txantxikutu naizen sapaburua maitasuna ez da tabu ar \u00b7 ema .. .","sameAs":["https:\/\/www.linkedin.com\/feed\/","https:\/\/x.com\/inakiidigoras"],"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/author\/inaki-idigoras\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/users\/28"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=163"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/163\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":164,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/163\/revisions\/164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/inaki-idigoras\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}