{"id":1141,"date":"2021-01-24T13:20:30","date_gmt":"2021-01-24T12:20:30","guid":{"rendered":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/?p=1141"},"modified":"2021-01-24T13:20:30","modified_gmt":"2021-01-24T12:20:30","slug":"sed-quia-sua-hizkuntzaren-gorringotik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/01\/24\/sed-quia-sua-hizkuntzaren-gorringotik\/","title":{"rendered":"Sed quia sua: hizkuntzaren gorringotik"},"content":{"rendered":"

Sed quia sua: hizkuntzaren gorringotik<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Saiatzen gara hemen ezinezko ezkontza bat egiten jakitun zuhurraren eta profeta zoroaren artean: ezkonkizuna bertsolari (ez bectsolari) etorridun batek zuzenduko luke.<\/em><\/p>\n

JAKINTZA AKADEMIKO garestiaren ez osoki alde eta \u00f1a\u00f1ojakintza euskaljator merkezurrekoaren aski kontra ari gara gogotik: gure euskal gogo zahar eta jatorretik. Munduari begira baino gehiago, hizkuntzak berak zer dioskun aditzera jarri gara.<\/em><\/p>\n

Iritzi eta pentsamendu propioa (etsimenduz) bazterrera utzirik, euskal gogo zaharraren berrasmatze\/berreraikitze bat egikaritzen da hemen, bi (edo hiru) aldaketa haunditan azaldurik. Osagarri gisa, hitz mordoska batetik abiaturik, mundura begira jartzen gara pixkaren bat, hura euskal hitzetatik argitu beharrez, baina \u201cmundu-ikuskeran\u201d galdu gabe eta etimokerian gehitxo amildu gabe.<\/em><\/p>\n

\u00a0HIZKUNTZA HONEK ZER DIOEN ANTZEMATEKO SAIOA<\/strong><\/em><\/p>\n

Hizkuntzari bere horretan aditzen zaio esateko daukana, hura uste\/ideia potolo zihatuz egindako hitzespil (hitzezko harrespil gurtzekoa) bihurtu gabe. Aldi berean, ordea, harrespil zahar gurearen mintzoa entzuteko lekua izan daiteke hau.
\n<\/em><\/p>\n

I\u00f1aki Segurola<\/strong><\/p>\n

Azpeitian jaioa 1962an, eta, hori aski ez dela, bertako biztanlea. Euskal Filologia ikasia (ama euskararen maitasuna irabazi beharrez). Hizkuntzari aditzera jarria: Orotariko Euskal Hiztegia,<\/em> eta, geroago, Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa.<\/em> Beste liburu batzuk: Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo<\/em> (2005), Nere gorringotik<\/em> (2008), Arrazoia ez dago edukitzerik <\/em>(2012).<\/p>\n

PASARTE HAUTATUAK<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

    \n
  1. or.<\/li>\n<\/ol>\n

    Nemo patriam quia magna est amat, sed quia sua. <\/em><\/p>\n

    [Inork ez du bere aberria maite handi delakotz, baizik-eta berea delakotz]<\/em><\/p>\n

    Seneka. Sed quia sua: baizik-eta berea delakotz<\/strong>. Edozein xoriri eder bere… kantua. (\u201cNehork ez du bere zera maite haundia delakotz, baizik-eta berea delakotz.\u201d) Xalbador, guka, sed quia nostra<\/em>: \u201choriek hola ni euskarari nago bihotzez eta gogoz,\/ez ederraren gatik bakarrik, bainan gurea delakotz\u201d.<\/p>\n

      \n
    1. or.<\/li>\n<\/ol>\n

      (E-estilo bixi-arina nekezturik)<\/p>\n

      Honek e-estilo horretan idatzia emango luke ondoena, baina motz gelditzen naiz ni; hau da: luzeegi, astunegi, egituratuegi. Desegituratzeko ahalegina eginda ere, akademikoegi, hil-astunegi. (Gizabanako desegituratua izan naiteke, ez da hain zaila, baina gogo desegituratu bat beste koska batean dago.) Ezin dut, ezin dugu: bixi-arinetik hil-astunera amildu gara. Eskolak hondatu gaitu.<\/strong><\/p>\n

      19.or.<\/p>\n

      E-gogoak maite du olgetan-benetan jardutea. (Ez dut esan nahi \u201cadar-jotzea\u201d edo \u201cziri-sartzea\u201d, zeren horiek umore motz ia turistiko baten heinean ageri baitzaizkit). Olgetan-benetan. Olgeta hutsak nekatu egiten du eta beneta hutsak nazkatu egiten du. Benetakoegiak sinetsia izatea eskatzen du, dena egiatzat hartzea, eta lortzen duena da askok ezertan ez aintzakotzat hartzea, askonahiak, agerikoegiak, sortzen duen atzerakadagatik; olgetakoegiak ez du eskatzen dena egiatzat hartzea, eta lortzen duena da askok dena gezurtzat hartzea, arraileriak dakarren irria eraman ezinez. Olgeta-benetakoak lortzen duena da entzuna izatea, olgetan edo benetan ari den asmatu ezinak hartaraturik eta \u201cagian egiaren bat ariko duk botatzen pailazo hori\u201d.<\/strong> Eta garrantzizkoagoa: ez dago beneta hutsean deus zulatzerik, harrapatzerik, argitzerik; jardun zapalegia da, koskarik gabea. Orduan zer?: oraintxe benetan eta oraintxe olgetan? Ez: olgetan-benetan, ezin bereizizko moduan. Zein baita arte goren-gorena. Gogozko errazkeria guztien kontrakoa. Azkue (1925ean), idazle batzuez ari dela: \u201colgetan-benetan ta ezarian-baiarian on andia egin lekioe erriari\u201d. Bai jauna!<\/p>\n

        \n
      1. orrialdea<\/li>\n<\/ol>\n

        Begiratzen diot zintzoki munduari eta aitorpentxo bat egiten<\/p>\n

        Baina munduari ere opa behar diogu, aitortu behar zaio bere zera. Dena ez digu hizkuntzak esaten; munduari ere aditu behar zaio<\/strong>. (Zeri buruz den: la d\u00e9signation<\/em>.) Eta dena ez dago munduan: hizkuntzan ere asko dago. (Zer esan nahi duen: la signification<\/em>.)<\/p>\n

        Hizkuntza munduan dago eta ez dago.<\/em><\/p>\n

        Mundua hizkuntzan dago eta ez dago.<\/em><\/p>\n

        (Hau ulertzea oso da garrantzizkoa aurrera baino lehen. Edo hobeki: nekez uler litekeela edo baldarki ulertu ohi dela sentitzea da garrantzizkoa. Esana eta izana sasitzen dira, eta nahasten.)<\/em><\/p>\n

          \n
        1. or.<\/li>\n<\/ol>\n

          Puri-purian dago hitzen polizia, hitzaintza.<\/strong> Gaur gehienbat feminismo (k)irtenarena. Trixtea da oso. Esangaiaz atzendu eta hitz-gauza bakunari begira itsutu\/argiegitu.<\/p>\n

            \n
          1. or.<\/li>\n<\/ol>\n

            Gauzak (gaiak) garbi: gizona \u201cdena\u201d lortzeko dago: emakumea \u201cdenera-eta-ez-denera\u201d zabaldua dago. <\/strong>Emakumea gehiago da (zabalean bederen), vaina gizonak askoz gehiago dela dirudi. Patriarkatuaren sarrera eta gailentzea sentipentsa eta deskribasma liteke e-gogoa baitango bigarren aldaketa haunditik, honelatsu: DeD-mundu berdinzale (edo, hobeki, \u2018neurtu gabeko\u2019 edo \u2018ez neurgarri\u2019) batetik, D-mundu artesitu bezain neurtu\/den<\/strong>finitu batera.<\/p>\n

              \n
            1. or.<\/li>\n<\/ol>\n

              Uste dut \u2013hustekabean uste dut- e-gogoa baitango DeD >D aldaketa\/aldatzen gaitzak baduela leku eder bat euskarak dioskunaren argia baliatzeko lantegi edo aferan. Argi horren izpi batzuk gelditu zaizkigu zain. Ez dago azken finik: direnak eta ez direnak ezin esanak dira<\/strong>. Ez dago jainkorik\/ekuaziorik\/dakeriarik direnak eta ez direnak batean harrapatuko dituenik. Izpi horiek lits moduan aitatzea dagokigu.<\/p>\n