{"id":1640,"date":"2021-11-28T11:13:08","date_gmt":"2021-11-28T10:13:08","guid":{"rendered":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/?p=1640"},"modified":"2021-11-28T11:13:08","modified_gmt":"2021-11-28T10:13:08","slug":"iruneko-historia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/","title":{"rendered":"Iru\u00f1eko historia"},"content":{"rendered":"<p><strong>Iru\u00f1eko historia<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1641\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg\" alt=\"\" width=\"595\" height=\"837\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg 840w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1-213x300.jpg 213w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1-728x1024.jpg 728w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1-768x1080.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 595px) 100vw, 595px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Hiriaren ibilbidea historian barna<\/em><\/strong><\/p>\n<p>[[[Liburu honen helburu nagusia Iru\u00f1eko historiaren bilakaera aztertzea da, jakintza arlo eta ikuspuntu ezberdinetatik begiratuta. Historiari buruzko artikulu sorta honetan aztergai ditugu geografiak, hiriaren bilakaera politikoak, gizartearen egitura sozialak, kulturaren garapenak eta hizkuntzen presentziak baldintzatu eta bideratutako zenbait prozesu; izan ere, faktore horiek guztiek garrantzi handia izan dute Iru\u00f1earen bilakabidean aldi historiko guztietan. Hori dela eta, ezinbestekoa izan zaigu diziplina-anitzeko ikuspuntu batetik abiatzea eta bilakaeran eragina izan duten ezaugarri guztien azterketa egitea.<\/p>\n<p>Iru\u00f1eko Udalak eta Nafar Ateneoak Iru\u00f1eko historiari buruzko jardunaldiak antolatu zituzten 2002ko abenduan eta 2003ko maiatzean. Euskararen bizitzan, lehenbiziko aldiz seguru aski, baziren Iru\u00f1eko historiaren jakintza eta euskararen goi-mailako ezagutza zituzten unibertsitate mailako adituak. Haiengana jo genuen euskaraz idatzitako hiriaren lehen historia gauzatzeko. Orain orduko ponentzia haiek eguneratu ditugu, eta hiriaren ikuspegia zabaltzen duten beste hainbat lanekin osatu. Emaitza eskuetan duzun liburu eder eta aitzindari hau duzu.]]]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>Iru\u00f1earen<\/strong> <strong>bigarren fundazioa<\/strong> erromatarrek gauzatu zuten, herrixka baskoiaren gainean edo haren kokagune berean. Hiri erromatarra K.a. 75. Eta 74. urteen arteko neguan sortu zen, uste denez <strong>Ponpeiok<\/strong> lautadaren ipar-ekialdeko ertzaren gainean kanpalekua jarri zuenean. Metropoliarekin gerran zegoen Sertorio menperatzeko helburuarekin Erromak bidali zuen jenerala zen Ponpeio. Galia behar zuenez bere hornidurarako, Iru\u00f1ea aukeratu zuen Pirinioetako pasabidea hortik igarotzeko.<\/p>\n<p>Hiri erromatarrak bere fundatzailearen izena hartu zuen, eta <strong>Pompaelo<\/strong> edo Pompailon gisa ezaguna izan zen, Ponpeioren hiria alegia; hortik dator gaur egungo <em>Pamplona<\/em> deitura. Distirarik handiena I. mendearen azken laurdenaren eta II.aren amaieraren artean ezagutu zuen. Ondoren, herri germaniarren lehen inbasioak, 275. urtean hor nonbait, desegin eta suntsitu egin zuen, eta lau mendetako bizi-iraupenari amaiera eman zion.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Jose M. Jimeno Juriok, Historia de Pamplona liburuaren eranskin kronologikoan, lau <strong>suntsiketa<\/strong> aipagarrienak nabarmentzen ditu:, <strong>275ean,<\/strong> <strong>409an<\/strong>, <strong>778an<\/strong> <strong>eta 924an<\/strong>. Tribu germanikoen lehen inbasioaren ostean, hiria, txiroa eta era apalean birsortua, sueboek, bandaloek eta alanoek suntsitu zuten Pirinioak gainditu osteko hegoalderako bidean. 409. Urtea zen. Urte batzuk geroago, 778. Urtean, karlomagno Iru\u00f1etik igaro zen Zaragozatik zetorrela eta, Orreagan menderatua izan aurretik, harresiak botatzeko eta hiria sakeatzeko agindu zuen. Kordobako lehen kalifa Abd al-Rahman III.ak hiriari eraso zion 924an eta, Jimeno Jurioren esanetan, \u201charri gainean harririk gabe\u201d utzi zuen ia.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>San<\/strong> <strong>Zernin<\/strong> burguaren forua: Zenbait urteren buruan, auzo berria tamaina handiko herrigune bilakatu zenean, Alfontso borrokalariak esku hartzea erabaki zuen atzerritar etorri berrien gizarte-egoera normalizatzeko, ordura arte indarrean zegoen gizarte-egituran toki zehatzik ez baitzuten: pribilegiodunen taldekotzat ezin ziren hartu, eta ez ziren, halaber, nobleziaren edo kleroaren menpeko nekazariak. Gizaki askeak ziren (<strong>franko<\/strong> edo ingenuoak ere deiturikoak), ohitura, hizkuntza, lanbide eta tradizio juridiko desberdinak zituztenak. Horregatik, trataera berezia eta legedi propioa eman behar zitzaizkien. Giza talde berri honen egoera normalizatzeko bidea 1129. urtean emaniko forua izan zen.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Nafarroak eta Iru\u00f1eak <strong>aldaketa<\/strong> erabatekoa jasan zuten <strong>XVI. mendearen<\/strong> hasieran. Konkistarekin batera luzaroan izandako guda zibila bukatu zen, beaumontarren eta agaramontarren arteko zatiketak XVII. mendea arte segitu baldin bazuen ere. Hurrengo hiru mendeetan, gutxi gora behera, egonkortasuna nagusitu zen. Iru\u00f1ea Nafarroako benetako hiriburu bihurtu zen, eztabaidarik gabe. Ondorioz, Erdi Aroan errege-erreginen begikoak izandako beste hainbat hiri bigarren lerroan geratu ziren, esate baterako Hiriberri, Lizarra edo Zangoza.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Inmigrazioan, etxeetan, hizkuntzan zein lanbidetan aldaketa sakonak eman ziren <strong>XIX<\/strong>. <strong>mendeko Iru\u00f1ean,<\/strong> eta horiek azaltzen saiatu naiz aurreko atalean. Hala ere, hasieran esan bezala, aldaketa hauek hobeki ulertu nahi baldin baditugu, iraultza liberalarekin lotu behar ditugu ezinbestean. Azken batean, <strong>liberalismoak<\/strong> bultzatu zituen horietako asko, eta hain zuzen ere liberalismoaren aurka formulatu ziren aldaketa horiek eragiten zituzten ondorioen aurkako jarrerak eta borrokak. Gizarte eredu eta antolaketa berria, kapitalismoarena, martxan zegoen, eta aldaketa horiek eragiten zituzten ondorioen aurkako jarrerak ikertzea. Azken batean, jarrera horiek moldatu zituzten XIX. mendeko borrokak, baita neurri handi batean XX. mendeko bilakaera politikoa baldintzatu ere.<\/p>\n<div id=\"attachment_1642\" style=\"width: 602px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1642\" class=\" wp-image-1642\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih2.jpg\" alt=\"\" width=\"592\" height=\"781\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih2.jpg 1299w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih2-227x300.jpg 227w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih2-777x1024.jpg 777w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih2-768x1013.jpg 768w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih2-1165x1536.jpg 1165w\" sizes=\"auto, (max-width: 592px) 100vw, 592px\" \/><p id=\"caption-attachment-1642\" class=\"wp-caption-text\">Liburuko bosgarren atalaren hasiera<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>1900ean<\/strong>, Iru\u00f1eko biztanleak 30.000 ere ez ziren. Jende gehiago hiltzen zen jaiotzen zena baino, haur hilkortasuna izugarria baitzen. Hala ere, bazen hazkunde demografiko apala, baina hura kanpoko jendea hirira etengabe bizitzera etortzeari zor zitzaion; gehienbat, Nafarroako beste eskualde batzuetako jendea izaten zen.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Iru\u00f1eko eta Nafarroa garaiko historia <strong>diktadura frankistaren<\/strong> menpe aztertuko dugu hurrengo orrialdeetan: 40 urte luze, ilun eta latz horien historia hain zuzen ere.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Jakina da oso bortitza izan zela Nafarroan <strong>1936ko<\/strong> <strong>uztailaren<\/strong> <strong>19an<\/strong> gertatutako estatu kolpearen hasiera. Desagertu egin ziren bigarren errepublikaren urteetan zehar indarrean zeuden berme juridiko guztiak, 1931ko abenduko konstituzioak babesten zituenak. Uztailaren 19ko gauerditik aurrera ordu gutxi batzuetan mendean hartu zuten Nafarroako hiriburua milizia karlistek, falangistek eta batik bat armadako patruilek.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Azken urteetan <strong>eraikitako<\/strong> <strong>ekipamendu<\/strong> <strong>garrantzitsuenak<\/strong>: Nafarroako Liburutegi Nagusia, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren campusa, Nafarroako Unibertsitateko hainbat eraikin, Yamaguchi parkea, Argaren ibai parkea, Vianako Printzearen Kanpo Kontsultetarako eraikina, Civivox Zentroen sarea, Baluarte eraikina, Autobus Geltokia, Corte Ingles, Merkataritza Guneak.\u00a0 [\u2026] Eta ezin aipa gabe utz dezakegu hiru kiroldegi handien eraikuntza: Arantzadikoa, Beritxitoskoa eta Mendillorrikoa.<\/p>\n<div id=\"attachment_1643\" style=\"width: 522px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1643\" class=\"size-full wp-image-1643\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih3.jpg\" alt=\"\" width=\"512\" height=\"288\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih3.jpg 512w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih3-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><p id=\"caption-attachment-1643\" class=\"wp-caption-text\">Yamaguchi parkea, iru\u00f1ea\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Turismo.Navarra.com<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Jaio nintzen urtean, frankismoaren legediak zinemaren zentsura arindu zuen, eta horren ondorioz, 1976ko otsailean <strong><em>La<\/em><\/strong> <strong><em>trastienda<\/em><\/strong> pelikula estreinatu zen, emakume bat erabat biluzik aurreneko aldiz pantailaratzen zuen filma hain zuzen ere: <strong>Maria<\/strong> <strong>Jose<\/strong> <strong>Cantudo<\/strong> Iru\u00f1ean egindako film batean. Garai hartako pelikula ezin topikoagoa zen arren (zolda handikoa, bide batez esanda), hautsak harrotu zituen, Opus Deiren mediku baten bekatuak agerian uzten zituelako. Dena den, 31 urte geroago emandako elkarrizketa batean, Maria Jose Cantudok berak beste ikuspegi bat gaineratu zuen, ezustean eta, erne ez zegoen edonorentzat, oharkabean pasatzeko aproposa. \u201cOso giro alaitsua zegoen orduko Sanferminetan, baina gehienetan ni nintzen kaleetan zegoen emakume bakarra\u201d.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Musikaren eta <strong>emakume<\/strong> <strong>musikagileen<\/strong> <strong>hiria<\/strong> da Iru\u00f1ea. 1858an Iru\u00f1eko Udal Musika Akademia sortu zuten eta 40 emakumek (ikasleen %36) eman zuten izena bertan. XIX. mende amaieratik musikari emanak biziko ziren artisten ugaltzearen erakusgarri dira San Gregorio kalean sortutako Felisa Munarriz Armendariz (1892-1977), musika ibilbidea Italian egindakoa, Pilar Laborda (1877-1893) opera abeslaria, Dolores Sanz Valdes pianista eta beste batzuk. Baina <strong>Emiliana<\/strong> <strong>Zubeldia<\/strong> <strong>Inda <\/strong>musikagile eta pianista profesionala izan zen nazioartean proiekzio handiena lortuko zuena.<\/p>\n<div id=\"attachment_1644\" style=\"width: 369px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1644\" class=\" wp-image-1644\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih4.jpg\" alt=\"\" width=\"359\" height=\"423\" \/><p id=\"caption-attachment-1644\" class=\"wp-caption-text\">Emiliana Zubeldia Inda pianista (1888-1987)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 unam web<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_1645\" style=\"width: 553px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1645\" class=\"wp-image-1645 \" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih5.jpg\" alt=\"\" width=\"543\" height=\"611\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih5.jpg 853w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih5-267x300.jpg 267w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih5-768x864.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 543px) 100vw, 543px\" \/><p id=\"caption-attachment-1645\" class=\"wp-caption-text\">Emiliana Zubeldia Inda pianista (1888-1987)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 unam web<\/p><\/div>\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>Juan<\/strong> <strong>Beriain<\/strong> abadea ezaguna da gurean, bere lanak oraino kausigaitzak oso badira ere. Larramendik aipatua bere 1745eko hiztegi hirukoitzean, Jimeno Juriok eginiko ikerketei esker idazle\u00a0 honen nondik norakoak ezagunak dira. Utergan 1566an jaioa, 1592an apaiztu eta Orbako Etxaguen hasi zen erretore lanetan, 1602an Utergara itzuli zen arte; bertan hil zen 1633an.\u00a0 Juan Beriain bi libururen egilea izan zen: Tratado de c\u00f3mo se ha de oir misa escrito en romance y bascuence, lenguajes de este obispado de Pamplona, Iru\u00f1ea: Carlos Labaien, 1621. Eta, Doctrina christiana, Iru\u00f1ea: Carlos Labaien, 1626.<\/p>\n<p>&gt;&gt;&gt; Errege eta erreginen artean idazle onak izan ditugu. Ez dirudi <strong>Margarita<\/strong> <strong>Nafarroakoak<\/strong> (Anguleman jaioa, 1492-1542), Heptameron idatzi zuenak, Iru\u00f1ea gehiegi ezagutu zuenik, edo iruindar titulua ematen ahal zaionik, baina, <strong>Teobaldo I.a Champagnekoak<\/strong> adibidez, Trobadorea deitua, ondo ezagutu zuen Iru\u00f1ea, eta bertan bizi izan zen. Izan ere, Nafarroako erregea izan baitzen 1234tik hil zen arte. Champagneko kondea zen eta Antso VII.a Azkarraren iloba, Nafarroako Blanka erreginaren semea baitzen. \u00a0Champagnen sortua zen 1201ean eta Iru\u00f1ean hil zen 1253an. Ez zen oso gerlari sutsua izan, gurutzatua izan bazen ere, baina oso gogor kritikatu zituen etxean gelditzen zirenak sarrazenoen aurka borrokatu gabe. Dena dela, amodioa nahiago zuen gerra baino, nahiz eta, dirudienez, oso zorte txarra izan zuen amodio gaietan, berak maite zuen damak ez baitzuen bera maite, eta halaxe bizi omen zen sufrikarioz beterik, amodiozko eta desengainuzko poemak sortzen eta musikatzen bere laud eta bihuelarekin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1647\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih7.jpg\" alt=\"\" width=\"594\" height=\"792\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih7.jpg 1299w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih7-225x300.jpg 225w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih7-768x1023.jpg 768w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih7-1153x1536.jpg 1153w\" sizes=\"auto, (max-width: 594px) 100vw, 594px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1648\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih8.jpg\" alt=\"\" width=\"595\" height=\"447\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih8.jpg 1299w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih8-300x225.jpg 300w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih8-1024x769.jpg 1024w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih8-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 595px) 100vw, 595px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1649\" src=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih9.jpg\" alt=\"\" width=\"594\" height=\"792\" srcset=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih9.jpg 1299w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih9-225x300.jpg 225w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih9-768x1023.jpg 768w, https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih9-1153x1536.jpg 1153w\" sizes=\"auto, (max-width: 594px) 100vw, 594px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Iru\u00f1eko historia &nbsp; Hiriaren ibilbidea historian barna [[[Liburu honen helburu nagusia Iru\u00f1eko historiaren bilakaera aztertzea da, jakintza arlo eta ikuspuntu ezberdinetatik begiratuta. Historiari buruzko artikulu sorta honetan aztergai ditugu geografiak, hiriaren bilakaera politikoak, gizartearen egitura sozialak, kulturaren garapenak eta hizkuntzen presentziak baldintzatu eta bideratutako zenbait prozesu; izan ere, faktore horiek guztiek garrantzi handia izan dute [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1640","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bast"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Iru\u00f1eko historia - Lazzaretto vecchio<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Iru\u00f1eko historia - Lazzaretto vecchio\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Iru\u00f1eko historia &nbsp; Hiriaren ibilbidea historian barna [[[Liburu honen helburu nagusia Iru\u00f1eko historiaren bilakaera aztertzea da, jakintza arlo eta ikuspuntu ezberdinetatik begiratuta. Historiari buruzko artikulu sorta honetan aztergai ditugu geografiak, hiriaren bilakaera politikoak, gizartearen egitura sozialak, kulturaren garapenak eta hizkuntzen presentziak baldintzatu eta bideratutako zenbait prozesu; izan ere, faktore horiek guztiek garrantzi handia izan dute [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Lazzaretto vecchio\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-11-28T10:13:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"lazzaretto\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"lazzaretto\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"lazzaretto\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536\"},\"headline\":\"Iru\u00f1eko historia\",\"datePublished\":\"2021-11-28T10:13:08+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/\"},\"wordCount\":1288,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2021\\\/10\\\/ih1.jpg\",\"articleSection\":[\"bAst\"],\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/\",\"name\":\"Iru\u00f1eko historia - Lazzaretto vecchio\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2021\\\/10\\\/ih1.jpg\",\"datePublished\":\"2021-11-28T10:13:08+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2021\\\/10\\\/ih1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2021\\\/10\\\/ih1.jpg\",\"width\":840,\"height\":1181},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2021\\\/11\\\/28\\\/iruneko-historia\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Iru\u00f1eko historia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/\",\"name\":\"Lazzaretto vecchio\",\"description\":\"Liburuak eta kontu zaharrak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536\",\"name\":\"lazzaretto\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"lazzaretto\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/author\\\/lazzaretto\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Iru\u00f1eko historia - Lazzaretto vecchio","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Iru\u00f1eko historia - Lazzaretto vecchio","og_description":"Iru\u00f1eko historia &nbsp; Hiriaren ibilbidea historian barna [[[Liburu honen helburu nagusia Iru\u00f1eko historiaren bilakaera aztertzea da, jakintza arlo eta ikuspuntu ezberdinetatik begiratuta. Historiari buruzko artikulu sorta honetan aztergai ditugu geografiak, hiriaren bilakaera politikoak, gizartearen egitura sozialak, kulturaren garapenak eta hizkuntzen presentziak baldintzatu eta bideratutako zenbait prozesu; izan ere, faktore horiek guztiek garrantzi handia izan dute [&hellip;]","og_url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/","og_site_name":"Lazzaretto vecchio","article_published_time":"2021-11-28T10:13:08+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"lazzaretto","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"lazzaretto","Est. reading time":"6 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/"},"author":{"name":"lazzaretto","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#\/schema\/person\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536"},"headline":"Iru\u00f1eko historia","datePublished":"2021-11-28T10:13:08+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/"},"wordCount":1288,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg","articleSection":["bAst"],"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/","name":"Iru\u00f1eko historia - Lazzaretto vecchio","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg","datePublished":"2021-11-28T10:13:08+00:00","author":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#\/schema\/person\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#primaryimage","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg","contentUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/10\/ih1.jpg","width":840,"height":1181},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2021\/11\/28\/iruneko-historia\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Iru\u00f1eko historia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#website","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/","name":"Lazzaretto vecchio","description":"Liburuak eta kontu zaharrak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#\/schema\/person\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536","name":"lazzaretto","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g","caption":"lazzaretto"},"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/author\/lazzaretto\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1640","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1640"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1640\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1651,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1640\/revisions\/1651"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}