{"id":2774,"date":"2024-03-19T10:57:26","date_gmt":"2024-03-19T09:57:26","guid":{"rendered":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/?p=2774"},"modified":"2024-03-19T10:57:26","modified_gmt":"2024-03-19T09:57:26","slug":"yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/","title":{"rendered":"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea"},"content":{"rendered":"
\"\"

wikipedia<\/p><\/div>\n

\"\"<\/p>\n

– Tutera eta Yehuda ha-Levi olerkaria.
\n– Rabi Yehuda ha-Levi bere histori testuinguruan.
\n– Edizio honen atarikoa.
\n– Hebrear alfabetoa.
\n– Laburdurak.
\n– Poesi antologia:
\n– Maitasun eta ardo bertsoak:
\n– Eztei-kantak:
\n– Gorespenak eta adiskidetasun-kantuak:
\n– Eresiak eta negar-kantak:
\n– Gogoetak eta igarkizuna:
\n– Sinagoga-poemak:
\n– Sion gogoratzeko poemak:
\n– Itsasoko poemak:
\n– Egiptoko poemak<\/p>\n

 <\/p>\n

TUTERA ETA YEHUDAH HA-LEVI OLERKARIA<\/strong><\/p>\n

Naturaren berezko baliabide ikuspegitik desberdintasun nabarmenetako<\/p>\n

lurraldea da Nafarroa. Kontinente osoei dagokien aldakortasun interesgarria<\/p>\n

eskaintzen du, eskuarteko neurri mugatuan besterik ezpada ere, hedadura gutxiko<\/p>\n

bere lur eremuan. Mendialdeko oihan eta belardien berdetasun hezearen jantziak,<\/p>\n

erdialdeko lur erre eta ardantze horixken biluzgorriko larruazal lehorra<\/p>\n

txandakatzen du. Bardeetako basamortu hitsa eta Tutera <\/strong>herriko baratze jori<\/p>\n

emankorra eskuz esku batzen dira maiteminduen besarkada estuan. Pirinio mendi<\/p>\n

harroen elurretako ur garden freskoa eta galdara beroko bainu urak aho betean<\/p>\n

irensten ditu sabel berean Ebro ibai aseezinak.<\/p>\n

Mendi gailurren lepo malguak direla bide, Europa zaharraren eta Afrikarantz<\/p>\n

uzkailitako Espainiaren arteko atari baliotsua izan da garai guztietako<\/p>\n

bidaiarientzat. Duela bi mila urteko erromatarren galtzada nagusia zihoan bertatik<\/p>\n

gudalosteen ibilbide, merkatarien diru-iturri, alferren iheslari eta kultur berrien<\/p>\n

haize berri. Erdi Aroan done Jakueren bide bihurtu zuen orduko erromes uholde<\/p>\n

bedeinkatuak.<\/p>\n

Estrabon greziarraren eskutik datorkigu J. K. aurreko mendean Pirinioetako<\/p>\n

bizkarrezurraren alde bietan kokaturik bizi ziren euskaldunen aipamen<\/p>\n

zaharrenetakoa. Bazuen herri honek Erribera barrenean jotako bere diru txanpon<\/p>\n

zaharra eta Kalahorraraino iristen zen erromatarren mapetan euskaldunen lurraldea.<\/p>\n

Hizkuntzari dagokionez, herri askoren mintzairetako maileguz aberasten joan<\/p>\n

zen euskara, Tutera aldean garaian garaiko etorkinek gaindituta galdu bazen ere.<\/p>\n

Hori dela eta, iberiar, zelta, erromatar, goto eta arabiarren eragina izan zuen<\/strong><\/p>\n

gureak, besteak beste, eta nola ez, hebraiera eta gaskoia luzaz egon ziren sendo<\/strong><\/p>\n

erroturik hemen merkatari, artisau eta ofizio desberdinen lokarriekin<\/strong>. Errege eta<\/p>\n

handizkien jauregietan, Elizaren izkribuetan bezala, latina zen hizkuntza ofiziala<\/p>\n

Erdi Aroan bertako erromantzea nagusitzen hasi arte, administrazio, legeria eta<\/p>\n

erlijio gaietarako euskara ofizialki herri mailan bazterturik zetzalarik. Kultura eta<\/p>\n

hizkera askotariko herria izan da, beraz, betidanik Nafarroa aniztasunak dakarren<\/p>\n

aberastasunarekin.<\/p>\n

Horrek ez du esan nahi egoerak iskanbila, tirabira eta erasorik sortuko ez<\/p>\n

zuenik eguneroko bizitzan. Tutera lau haizetara irekitako bidegurutze gunea izanki,<\/p>\n

inork baino hobeki daki horrek dakartzan ondoreen berri. Onerako eta txarrerako<\/p>\n

patu horrekin idatzi du bere historia eta ikasi zuen herri arrotzak uztartu eta<\/p>\n

beraiekin baketsu bizitzen, arraza, sineste, ekonomia eta lanbide guztien mugak<\/p>\n

gaindituz. Arabiar eta juduek indar handia hartu zuten bertan<\/strong> eta euren hizkuntzak<\/p>\n

normalki entzun ohi ziren biztanleen eguneroko harremanetan. Euskara, aldiz,<\/p>\n

galdu zen, neguko bazkaz joandako artzain eta merkatuetako euskaldunen<\/p>\n

lekukotasun urrira iritsi arte Erriberako hiriburuan.<\/p>\n

Honelako egoeran igaroko ziren XI. mendean Yehudah ha-Levi gaztearen<\/p>\n

lehenbiziko urteak bere hirian, munduan zehar ibiltari izateko bokazioarekin sortu<\/p>\n

bazen ere Tuterako semea .<\/p>\n

11<\/p>\n

Liburu Santuetako oihartzuna<\/strong><\/p>\n

Ahalez eta moldez Liburu Santuetan oinarritzen da idazle honen lana,<\/p>\n

juduentzat ohikoa zen Testamentu Zaharretik xurgatuz sentipenen espresioa eta<\/p>\n

jainkozaletasunaren irudi poetikoa. Esanguratsua da Jakoben seme gazte Josefek<\/p>\n

izandako gari espalen ametsa, lastoak burua makurtuz anaien etorkizuna<\/p>\n

adierazten zuena. Irudi bera datorkio naturalki burura urrundutako maitalearen<\/p>\n

goratzarrea egin nahi duelarik. Honela dio: Neskatxa maitatuen alorrean<\/strong><\/p>\n

maitasunaren gari-azaoak \/ zureen aitzinean makurtzen dira<\/strong> (9. poema, 32. b.).<\/p>\n

Baina ez da pasarte solteen kontua bakarrik; Liburu Santuetako pertsonaia<\/p>\n

ezaguna den Josef handia hartzen du eredutzat izen bereko jaun baten goratzarrea<\/p>\n

egiteko: Jakoben seme Josef gizaldiz gizaldi \/ bidali du Jainkoak janari emateko: ( ..)<\/strong><\/p>\n

]zen bereko beste bat sortu da gure egunetan \/ haren itxura eta itzal kementsuarekin;<\/strong><\/p>\n

\/ printzea deitu zitzaion hari anaien artean, eta beste hau benetako \/ printze eta<\/strong><\/p>\n

jauna da bere garaiko buruzagien artean <\/strong>(50. poema, 1-5 b.).<\/p>\n

Arrotzentzat hain gardena ez daitezkeen Liburu Santuetako zenbait leku-<\/p>\n

izenen esanahia dago bertso batzuen funtsean. Hermon eta Dimon dakartza,<\/p>\n

adibidez, maitalearen aurrean senti ohi den poza, alde batetik, eta urruntzeak<\/p>\n

daraman nahigabea, bestetik, kontraesan esanguratsu bezala jartzeko. Hau dio<\/p>\n

hitzez hitz: Negar haiek, behiala Hermon-go ihintza bezalakoak, \/ zergatik eta nola<\/strong><\/p>\n

bilakatu ziren Dimon-go ur? Garden zihoazen, amodioen hasieran, \/ baina<\/strong><\/p>\n

hastantzeak gorritu zituen<\/strong> (42. poema, 1-2. b.). Hermon zorionaren adierazgarria<\/p>\n

da salmoetan, adiskideak elkarrekin biltzeari darion edertasun, sosegu eta<\/p>\n

goxotasuna alegia: Bai eder dela, bai gozo, senideak elkarturik bizitzea!<\/p>\n

Gantzuketako olio bikaina bezala da, buruan isuri eta bizarrean behera, Aaronen<\/p>\n

bizarrean behera soinekoraino jaisten den olio lurrintsua bezala; Sion gainetik<\/p>\n

jaisten den Hermon mendiko ihintza bezala. (133. Sal.) Dimon izenak, alderantziz,<\/p>\n

Jainkoaren mendekua eta zigorra dakar Isaias profetaren hitzetan: Dimongo urak<\/p>\n

odolez beteak daude, baina oraindik ere zoritxar handiagoak bidaliko dizkiot<\/p>\n

Dimoni.\u00b7 lehoiak janga ditu Moaben onik aterako direnak, lurralde hartan bizirik<\/p>\n

geldituak (Is. 15, 9.).<\/p>\n

Poetak aurki ditzakeen hitz samur eta goxoenak ‘Kantarik Ederrena ‘<\/strong> izeneko<\/p>\n

liburutik xurgatzen ditu Yehudah ha-Lavi tuterarrak. Nardo eta mirraren usain gozoa<\/p>\n

da beretzat maiteminaren zantzu lirikora hurbiltzeko zirrararik sotilena. Zori<\/strong><\/p>\n

eskuzabalari ez diot zatiko hau besterik eskatuko: \/ zure ezpainen haria, zure gerriaren<\/strong><\/p>\n

gerrikoa; \/ nire abaraska-eztiak ezpainen artean dituzu, \/ ene nardo eta ene mirra<\/strong><\/p>\n

zeure bi bularren artean<\/strong> (9. poema, 25-26. b.). Hau dio, bestalde, Liburu Santuetako<\/p>\n

testuak: Ene erregea etzanik dagoela, nire nardoari usain gozo dario. Ene maitea<\/p>\n

niretzat mirra-zorrotxoa: nire bularren artean du atseden (Kant. 1, 12-13).<\/p>\n

Harri bitxien distiraz baliatzen da Erriberako judua emakumearen gorputz-<\/p>\n

atalen berezko edertasuna azpimarratzeko: Errubi irudia dakusat zafiroen gainean<\/p>\n

\/ zure ezpain-hortzei begiratzean. (9. poema, 19. b.) Bide beretik zihoan Liburu<\/p>\n

12<\/p>\n

Santuetako eredua: Haren eskuak urretan biribilduak, \/ topazioz tarteka<\/strong><\/p>\n

apainduak.\/ Haren bularra \/ marjilez landua, zafiroz estalia<\/strong> (Kant. 5, 14).<\/p>\n

Olerki hauen edukia ez da hezur eta haragizko pertsonen arteko erakartasun<\/p>\n

liluragarria goraipatze hutsa. Erdi Aroko poetak, Liburu Santuen ildo beretik,<\/p>\n

gizonaren eta Jainkoaren arteko maitasuna hizkuntza lirikoan azaldu nahi du.<\/p>\n

Kreatura eta kreatzaileak elkarrekin duten amodiozko harreman gorenaren ahotsa<\/p>\n

    \n
  1. Yehudah ha-Levi, izan ere, ez da literatura hutsean gelditzen. Jakintza,<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    trebetasuna eta israeldarren herrimina maisuki erakutsi arren, bere bihotza<\/strong><\/p>\n

    aurrerago doa; poeta izateaz bestalde mistikoa ere bada eta erantzukizunari uko<\/strong><\/p>\n

    egin dion jainko-herri aukeratuaren dolumina darie bere hitzei.<\/strong> Malenkonia da<\/p>\n

    olerki hauen doinu berezia eta noizbait bere herriaren etorkizuna bideratuko den<\/p>\n

    amets itxaropentsua mantentzen du. Orein eme poxpolina (= Israel), zure egoitzatik<\/strong><\/p>\n

    aldendua! Maite zaituena (=’Elohim) haserre daga!,<\/strong> eta etsipenaren doinu<\/p>\n

    ezkorrean, hau dio: Non da profezia, non argimutila, non !tunaren Kutxa?<\/strong> (85.<\/p>\n

    poema, 1. eta 4. b.).<\/p>\n

    Bada olerki ederrenen artean, Sion gaitzat hartuta, sentimendu handiko kantu<\/p>\n

    bat, non juduen erbestea saminki aipatuta hitz gogotsuekin itzulia amesten duen.<\/p>\n

    Honela dio: Zure atsekabeagatik negar eginez txakala naizen arren, zure gatibuen \/<\/strong><\/p>\n

    etorreraz amets dagidanean zure kantiketarako lautea naiz. ( ..) Nahi nuke ene<\/strong><\/p>\n

    arima heda ledin \/’Elohim-en izpiritua zure hautatuen gainera isuri zen tokian. \/<\/strong><\/p>\n

    Oi ibil ahal banendi Jainkoa bere igarle eta mezulariei \/ agertu zitzaien lekuetatik!<\/strong><\/p>\n

    ( ..) Ahuspez erar ninteke zure hautsaren gainera, zure harriak \/ biziki maitatuz,<\/strong><\/p>\n

    haien hautsa ferekatuz, \/ negar eginen nuke neure asaben hilarrien ondora iristean<\/strong><\/p>\n

    \/ eta hunkiturik nengoke Hebronen zure hilobi hautatuen aitzinean<\/strong>. (100. poema.).<\/p>\n

    Hitz samurrenak baino sinesgarriagoa da, halere, poetaren bizia bera, eta<\/p>\n

    amets kutunen ildotik egindako bide luzeak izan zuen ondore onik. Alexandriatik at<\/strong><\/p>\n

    gainditutako itsaso zakarren sari, lur santua ukitu zuten bere oinek, aberri<\/strong><\/p>\n

    bihotzekoa alegia, non pausatu baitziren betirako mundu honetako haren azken<\/strong><\/p>\n

    urratsak arbasoen hilobi ondoan.<\/strong><\/p>\n

    Herri literaturako Judu Erratuaren pertsonaia haragiz jantzia da Yehudah ha-<\/p>\n

    Levi sentiberaren espiritua, bere aberriaren jabegorik gabe munduan zehar erromes<\/p>\n

    doan herri baten itzal iluna. Euskal Herriko ipuinen arabera, juduek beren lurraz<\/p>\n

    nagusiki jabetzen diren une berean izango da munduaren azkena, hori baita<\/p>\n

    Jesukristoren heriotzaz daramaten gurutzebide astuna.<\/p>\n

    Ohore Tuterari!<\/strong> Historian zehar ziurtatu izan duen bere irekitasun eredugarria<\/p>\n

    agertu du berriro ere XI. mendeko ondare hau berreskuratzean, bere altxorretako<\/p>\n

    bat izandako euskara zaharrari muzin egin gabe, denbora berean. Zorionak.<\/p>\n

    Josemari Satrustegi,<\/strong><\/p>\n

    Euskaltzaina.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

     <\/p>\n

    Agoten historia antropologiaren ikuspegitik azaldu izan da, gehienbat, kontuan hartu gabe mendeetan zehar jasan zituzten politiken eraginak.
    \nXVI. mendean, Leon X.a aita santua eta Karlos V.a enperadorea haien alde jarri ziren Espainiaren eta Frantziaren artean izandako istiluetan, baina ondoren ahaztu egin zituzten.
    \nXVII. mendean, Frantziako Luis XIV.a Eguzki Erregeak ere adierazpen hau egin zuen: \u00ab[\u2026] Badira biztanle batzuk nolabait esklabo bezala tratatuak, lanbide batzuei lotuak, [\u2026] beste gizakumeen salerosketatik bananduak, [eta] christians<\/strong>, agot, kagot eta kapot izenez ezagutzen direnak, j<\/strong>akin gabe zergatik bereizten diren horrela, gure erreinuko legeen aurka [\u2026]\u00bb. Baina hitzak hitz, ez zuen konpondu agoten aurkako gogorkeriarik.
    \nXIX. mendean, Nafarroako Gorteetako 1817ko Legeak honela zioen: \u00ab[\u2026] Gure Erreinuan badira, asko ez badira ere, Agot deitzen dieten jende batzuk. [\u2026] Ustekizunek eta tradizio baldarrek eragin dute orain arte jasan duten mespretxua. [\u2026] Eta esan ere esan daiteke harreman sozial eta zibiletatik ere baztertuak izan direla<\/strong>. Baina guk ez deritzogu zuzena. [\u2026] Agotak Nafarrak dira, besteak bezala\u00bb. Hala ere, ez zen konpondu Agoten giza egoera.
    \nIdazlan honetan, ordea, Erroma, Frantzia, Ingalaterra eta Alemania aldeetako politikarien nazioarteko handinahikeria zapaltzaileen aurka egin ziren herri aldarrikapenen artean jartzen dira Agotak \u00abberdintasun eskubidearen\u00bb alde hartutako jokabideak.<\/em><\/p>\n

    \"\"

    Otsaila 2024<\/p><\/div>\n

    \"\"

    Otsaila 2024<\/p><\/div>\n

     <\/p>\n

    \u00a0<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em><\/p>\n

    \u00a0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    – Tutera eta Yehuda ha-Levi olerkaria. – Rabi Yehuda ha-Levi bere histori testuinguruan. – Edizio honen atarikoa. – Hebrear alfabetoa. – Laburdurak. – Poesi antologia: – Maitasun eta ardo bertsoak: – Eztei-kantak: – Gorespenak eta adiskidetasun-kantuak: – Eresiak eta negar-kantak: – Gogoetak eta igarkizuna: – Sinagoga-poemak: – Sion gogoratzeko poemak: – Itsasoko poemak: – Egiptoko […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2774","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sailkatu-gabea"],"yoast_head":"\nYehuda Ha-levi tuterar idazlea - Lazzaretto vecchio<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea - Lazzaretto vecchio\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"– Tutera eta Yehuda ha-Levi olerkaria. – Rabi Yehuda ha-Levi bere histori testuinguruan. – Edizio honen atarikoa. – Hebrear alfabetoa. – Laburdurak. – Poesi antologia: – Maitasun eta ardo bertsoak: – Eztei-kantak: – Gorespenak eta adiskidetasun-kantuak: – Eresiak eta negar-kantak: – Gogoetak eta igarkizuna: – Sinagoga-poemak: – Sion gogoratzeko poemak: – Itsasoko poemak: – Egiptoko […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Lazzaretto vecchio\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-03-19T09:57:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2024\/03\/y1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"lazzaretto\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"lazzaretto\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutua\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"lazzaretto\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536\"},\"headline\":\"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea\",\"datePublished\":\"2024-03-19T09:57:26+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/\"},\"wordCount\":1420,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2024\\\/03\\\/y1.jpg\",\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/\",\"name\":\"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea - Lazzaretto vecchio\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2024\\\/03\\\/y1.jpg\",\"datePublished\":\"2024-03-19T09:57:26+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"eu\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2024\\\/03\\\/y1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/wp-content\\\/uploads\\\/sites\\\/8\\\/2024\\\/03\\\/y1.jpg\",\"width\":839,\"height\":854,\"caption\":\"wikipedia\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/2024\\\/03\\\/19\\\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/\",\"name\":\"Lazzaretto vecchio\",\"description\":\"Liburuak eta kontu zaharrak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"eu\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536\",\"name\":\"lazzaretto\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"eu\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"lazzaretto\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/blogak.argia.eus\\\/lazzaretto\\\/author\\\/lazzaretto\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea - Lazzaretto vecchio","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea - Lazzaretto vecchio","og_description":"– Tutera eta Yehuda ha-Levi olerkaria. – Rabi Yehuda ha-Levi bere histori testuinguruan. – Edizio honen atarikoa. – Hebrear alfabetoa. – Laburdurak. – Poesi antologia: – Maitasun eta ardo bertsoak: – Eztei-kantak: – Gorespenak eta adiskidetasun-kantuak: – Eresiak eta negar-kantak: – Gogoetak eta igarkizuna: – Sinagoga-poemak: – Sion gogoratzeko poemak: – Itsasoko poemak: – Egiptoko […]","og_url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/","og_site_name":"Lazzaretto vecchio","article_published_time":"2024-03-19T09:57:26+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2024\/03\/y1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"lazzaretto","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"lazzaretto","Est. reading time":"9 minutua"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/"},"author":{"name":"lazzaretto","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#\/schema\/person\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536"},"headline":"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea","datePublished":"2024-03-19T09:57:26+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/"},"wordCount":1420,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2024\/03\/y1.jpg","inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/","name":"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea - Lazzaretto vecchio","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2024\/03\/y1.jpg","datePublished":"2024-03-19T09:57:26+00:00","author":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#\/schema\/person\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#breadcrumb"},"inLanguage":"eu","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#primaryimage","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2024\/03\/y1.jpg","contentUrl":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2024\/03\/y1.jpg","width":839,"height":854,"caption":"wikipedia"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/2024\/03\/19\/yehuda-ha-levi-tuterar-idazlea\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Yehuda Ha-levi tuterar idazlea"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#website","url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/","name":"Lazzaretto vecchio","description":"Liburuak eta kontu zaharrak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"eu"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/#\/schema\/person\/656eaaf55318a309c7488fafadaa7536","name":"lazzaretto","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"eu","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/22ae07919d52e94c2dcfe7ef4baf39b1a1e14689ae368efe5f325018361f8c02?s=96&d=mm&r=g","caption":"lazzaretto"},"url":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/author\/lazzaretto\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2774","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2774"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2774\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2780,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2774\/revisions\/2780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogak.argia.eus\/lazzaretto\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}