{"id":2656,"date":"2013-09-17T09:32:41","date_gmt":"2013-09-17T09:32:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.argia.eus\/blogak\/pello-zubiria\/?p=2656"},"modified":"2013-09-17T09:32:41","modified_gmt":"2013-09-17T09:32:41","slug":"siria-gerra-kimikoaren-poema-1917","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogak.argia.eus\/pello-zubiria\/2013\/09\/17\/siria-gerra-kimikoaren-poema-1917\/","title":{"rendered":"#siria Gerra kimikoaren poema (1917)"},"content":{"rendered":"

NBEaren idazkari nagusi Ban Ki-moonek bere txostenean aipatu ditu<\/a> abuztuaren 21ean Ghoutan gertatutako eraso kimikoan (frogatuta daudenetan, azken azken 25 urteotako larriena) pozoitutako herritarrek nozitutako zenbait sintoma: konortea galtzea, arnasa estutzea, ikusmena nahastea, begietako hanturak, goitika egitea, espasmoak…<\/p>\n

Bada poema bat duela kasik ehun urte, 1917an, I. Mundu Gerra betean idatzia, oso antzeko sintomak kontatzen dituena. Urte hartan fronteko lubakietan idatzirik hil ostean plazaratu zioten “Dulce et Decorum est<\/em><\/a>” olerkian\u00a0Wilfred Owen<\/a> (1893-1918) poeta ingelesak kontatzen du arma kimikoen lurrun artean hilzorian dabiltzan soldaduen patua. Dakitenek diote Owen ez zela gerraren kontra, gerrak berak bihurtu zuela bakezale. Bakea sinatu baino astebete lehen galdu zuen bizia, Frantziako iparraldeko kanal bat zeharkatzeko ahaleginean tiroz hila.<\/p>\n

“Dulce et Decorum est<\/em>” tituluak Horazio klasiko erromatarraren izen bereko poemari egiten dio oihartzun: “Dulce et decorum est pro patria mori”<\/a> , Gozoa da eta egoki (0horagarri) aberriaren alde hiltzea. Ez dut aurkitu Owenenaren euskarazko itzulpenik. Azpian doaz ingelesezko jatorrizkoaren ostean frantsesezkoa eta gaztelaniazkoa, orobat testuarekin egindako zenbait bideo.<\/p>\n

Owenen poemak kontatzen du soldadu multzo baten istorioa, neketan lehertuak, lokatzetan\u00a0 balantzaka, gibelaldean jausten zaizkien 150 mm-ko obusetatik babestu nahian. Orduan gas itogarrizko obusak datozkie gainera; soldaduak ahalegintzen dira presaka beren maskarak janzten. Nahaste-borrastean soldaduetako batek ez du asmatu eta gasak kutsatu du. Poetak dakusa oihuka, estropezuka… betaurrekoen “berina lokaztuetatik argi berde lodia \/ Itsaso berde batean bezala ikusi dut itotzen”.<\/p>\n

Gasetik babesteko maskaratik ikusi dituenak kontatzen ditu jarraian: beste soldaduek orga batean jarri dute, gizona lehertuz doa suzko putzuetan erorita bezala, arnastearekin batera doa odolusten… dena gas toxikozko lanbro berdetan blai. Honela bukatzeko: “Amets itogarri batean zuk ere oinez jarraitu ahal izango bazenu haren gorpua bota genuen gurdia (…) Ai, ene laguna, ez zenieke hain suharki kontatuko \/ Gloriaren irrikaz sutzen diren umeei \/ Gezur zahar hori: Dulce et decorum est pro patria mori<\/em>“.<\/p>\n

Gizakiaren historian azken gerra izan behar omen zuen hartatik mende bat beranduago, gas bera.
\n<\/em><\/p>\n

Gerraren alde idazten zutenak zituen Owenek gogoan, zehazki Jessie Pope<\/a> poeta eta gerraren propagandista. The Wilfred Owen Association<\/a> elkarteak zaintzen du poetaren oroimena.<\/p>\n

Dulce Et Decorum Est<\/strong>
\n<\/p>\n

Bent double, like old beggars under sacks,
\nKnock-kneed, coughing like hags, we cursed through sludge,
\nTill on the haunting flares(2) we turned our backs
\nAnd towards our distant rest(3) began to trudge.
\nMen marched asleep. Many had lost their boots
\nBut limped on, blood-shod. All went lame; all blind;
\nDrunk with fatigue; deaf even to the hoots(4)
\nOf tired, outstripped(5) Five-Nines(6) that dropped behind.
\nGas!(7) Gas! Quick, boys! \u2013 An ecstasy of fumbling,
\nFitting the clumsy helmets(8) just in time;
\nBut someone still was yelling out and stumbling,
\nAnd flound’ring like a man in fire or lime(9) . . .
\nDim, through the misty panes(10) and thick green light,
\nAs under a green sea, I saw him drowning.
\nIn all my dreams, before my helpless sight,
\nHe plunges at me, guttering,(11) choking, drowning.
\nIf in some smothering dreams you too could pace
\nBehind the wagon that we flung him in,
\nAnd watch the white eyes writhing in his face,
\nHis hanging face, like a devil’s sick of sin;
\nIf you could hear, at every jolt, the blood
\nCome gargling from the froth-corrupted lungs,
\nObscene as cancer, bitter as the cud(12)
\nOf vile, incurable sores on innocent tongues,
\nMy friend, you would not tell with such high zest(13)
\nTo children ardent(14) for some desperate glory,
\nThe old Lie; Dulce et Decorum est
\nPro patria mori.(15)<\/p>\n

Wilfred Owen
\n8 October 1917 – March, 1918<\/p>\n

[Testua eta oharrak War Poetry<\/em><\/a> gunean]<\/p>\n

-ooo-<\/p>\n

Pli\u00e9s en deux, tels de vieux mendiants sous leur sac,
\nHarpies cagneuses et crachotantes, \u00e0 coups de jurons
\nNous pataugions dans la gadoue, hors des obs\u00e9dants \u00e9clairs,
\nEt pesamment clopinions vers notre lointain repos.
\nOn marche en dormant. Beaucoup ont perdu leurs bottes
\nEt s’en vont, boiteux chauss\u00e9s de sang, estropi\u00e9s, aveugles\u00a0;
\nIvres de fatigue, sourds m\u00eame aux hululements estomp\u00e9s
\nDes Cinq-Neuf distanc\u00e9s qui s’abattent vers l’arri\u00e8reN 1<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Le gaz\u00a0! Le gaz\u00a0! Vite, les gars\u00a0! Effar\u00e9s et \u00e0 t\u00e2tons
\nCoiffant juste \u00e0 temps les casques malais\u00e9s\u00a0;
\nMais quelqu’un hurle encore et tr\u00e9buche
\nEt s’effondre, se d\u00e9battant, comme enlis\u00e9 dans le feu ou la chaux…
\nVaguement, par les vitres embu\u00e9es, l’\u00e9paisse lumi\u00e8re verte,
\nComme sous un oc\u00e9an de vert, je le vis se noyer.<\/p>\n

Dans tous mes r\u00eaves, sous mes yeux impuissants,
\nIl plonge vers moi, se vide \u00e0 flots, s’\u00e9touffe, il se noie.<\/p>\n

Qu’en des r\u00eaves suffocants vos pas \u00e0 vous aussi
\nSuivent le fourgon o\u00f9 nous l’avons jet\u00e9,
\nQue votre regard croise ces yeux blancs convuls\u00e9s,
\nCette face qui pend, comme d’un d\u00e9mon \u00e9c\u0153ur\u00e9 de p\u00e9ch\u00e9\u00a0;
\nQue votre oreille \u00e0 chaque cahot capte ces gargouillis
\nDe sang jaillissant des poumons rong\u00e9s d’\u00e9cume,
\nCe cancer obsc\u00e8ne, ce rebut d’amertume tel, immonde,
\nL’ulc\u00e8re \u00e0 jamais corrompant la langue innocente, \u2014
\nAmi, avec ce bel entrain plus ne direz
\nAux enfants br\u00fblant de gloire d\u00e9sesp\u00e9r\u00e9e,
\nCe Mensonge de toujours\u00a0: Dulce et decorum est<\/i>
\nPro patria mori<\/i><\/sup>.<\/p>\n

[Itzulpena: Wikipedia<\/a>]<\/p>\n

-ooo-<\/p>\n

Doblados como viejos mendigos bajo bolsas,
\nChocando las rodillas y tosiendo como viejas, maldecimos a trav\u00e9s del lodo
\nHasta darle la espalda a las condenadas bengalas
\nY empezar a arrastrarnos a un descanso remoto.
\nLos hombres marchaban dormidos. Muchos ya sin botas
\nCojeaban calzados de sangre. Todos pat\u00e9ticos, ciegos todos,
\nEbrios de cansancio, sordos incluso a los silbidos
\nDe proyectiles decepcionados que ca\u00edan m\u00e1s atr\u00e1s.<\/p>\n

\u00a1Gas! \u00a1Gas! \u00a1De prisa, chicos! En un \u00e9xtasis de torpeza
\nNos calamos torpes cascos justo a tiempo;
\nPero alguno segu\u00eda pidiendo ayuda a gritos tropezando<\/p>\n

Indeciso como un hombre ardiendo en llamas o cal viva.
\nBorroso tras los vidrios empa\u00f1ados y a trav\u00e9s de aquella verde luz espesa,
\nComo hundido en un mar verde, lo vi ahogarse.<\/p>\n

En todos mis sue\u00f1os, ante mi vista indefensa,
\nSe abalanza sobre m\u00ed, se atraganta, se ahoga, se apaga.<\/p>\n

Si en alg\u00fan sue\u00f1o asfixiante tambi\u00e9n pudieras seguir a pie
\nLa carreta donde lo arrojamos
\nY ver c\u00f3mo retorc\u00eda los blancos ojos en la cara,
\nUna cara colgante, como un diablo harto del pecado;
\nSi pudieras o\u00edr, a cada tumbo, la sangre
\nVomitada por pulmones de espuma corrompidos,
\nObsceno como el c\u00e1ncer, amargo como pus
\nDe viles llagas incurables en lenguas inocentes,\u2013<\/p>\n

Amigo m\u00edo, no contar\u00edas con tanto entusiasmo
\nA los ni\u00f1os que arden ansiosos de gloria
\nEsa vieja mentira: Dulce et decorum est<\/em>
\n\u00a0\u00a0\u00a0 Pro patria mori<\/em>.<\/p>\n

[Iturria: Nicol\u00e1s Gonzalez Varela<\/a>]<\/p>\n