“Lo nengoen lehenbiziko eztanda entzun nuenean. Eztandaren ondoren zarata handia sortu zen, ondoko etxea behera etorri baitzen. Eztanda eta kristal leherketa batera izan ziren, ondoren etorri zen etxearen adreiluak hausten ari zirenaren zarata. Bai. Leherketa batek etapa desberdinak ditu eta lo nengoen baina gogoan dut: ziztu hotsa, danbatekoa, kristalen haustura, adreilu zarata, isiltasuna, garrasiak suntsitutako etxetik, gertutik, anbulantzia sirenak, jendearen garrasiak kalean, garrasi eta deiadar gehiago. Bai. Horrela orduak izaten dira eta gero berriro isiltasuna eta Israel aurrean baduzu, berriz ere, urtaroak balira bezala, dena hasten da. Ziklo amaigabea da”, dio F-k Beiruteko Hamra auzoko bere etxean (segurtasun neurriengatik izena ez da erabiliko). Unibertsitateko irakasle erretiratua da eta senide asko ditu Libano hegoaldean. “Dena esango dizut, baina ziur nago sionistek berriro, 80ko hamarkadan bezala, lurraldea bereganatu nahiko dutela. Ez erabili nire izenik, nire familia arriskuan egon ez dadin, berriro inbadituko baitute. Dena kontatuko dizut. Bai”, zioen bere etxeko liburutegi erraldoian zigarro ke artean.
“Berdin du ze erlijio duzun. Libanon zaharrenek gogoan dituzte gerrate luzeko bi esaldi: ‘Gaurko aintza bala batzuk baino ez dira’ eta ‘Gure arrakalak ez ditugu ahaztuko’. Nik neuk margotu nituen Beiruteko paretetan, ondoren badakit nire ikasleek ere margotu zituztela. Lehengoan, Tirora joan nintzen arreba bisitatzera eta horman berriro ikusi nuen berriz eginiko bat”, zioen lehengo urteko otsailean.
Gaur egun, Kfar Kilan ez da inor bizi, Israelgo armada sionista dabil bertako kaleetan. Libanoren hegoalde inbaditu nahian dabiltza. Bertan egon nintzenean bidegurutzea zaintzen zuen boluntario bati galdetu nion ea zergatik zuten bandera gorria erdian. Esplikazio praktiko luze baten ondoren, kazetariok behar ditugun esplikazio beharrezko horien ondoren, telefonoa eskatu nion eta temati, baina eman zidan.
Aste honetan kontaktatu dut berriro berarekin, egoera nola zegoen jakiteko. Ezin izenik esan oraingoan ere, F-ren kasuan bezala. Baina J deituko diot.
J jada ez dago herrian, pozoitutako basamortua omen da. Pozoitua bertan Israel dagoelako dio, “etsaia” hitza erabiltzen du. Amaieran, agurtzerako garaian, zera esan dit: “Itzuliko gara. Ez ni agian baina bai nire ondorengoak. Jainkoak eramango gaitu bere borondate handiaz Kfar Kilara. Gure barnean dagoen arrakala da. Arrakala hori izango dugu betirako, baina geure arrakala izango da, ezingo digute hori kendu.”
