Dilema aspaldikoa da, Shakespeareren drama batekoa kasik: zuzen jokatu behar dut, horrek pertsonalki eta profesionalki kalte egingo didan arren; ala balio etikoak patrikan ondo gorde, komenigarriena dena egin eta pastelaren nire zatia jan?
Dagoeneko telebistaren historia bilakatu den The Wire telesailaren bosgarren denboraldian, The Baltimore Sun egunkariko kazetariak aurkitzen ditugu ataka horretan. Haietako bik –Gus Haynes editoreak eta Alma Gutierrez erreportariak– lehenbiziko aukeraren alde egingo dute. Besteak, izotzez egina dirudien Scott Templetonek, bigarrena: asmatutako istorioak publikatuko ditu eta existitzen ez den serie-hiltzaile bati buruzko artikulu-sortak tentsioa eragingo du erredakzioan, lankideez gain hedabidearen zuzendariek ere susmatzen baitute tipoa ofizioaren kode deontologiko ezagun guztiak komuneko paper gisa erabiltzen ari dela; baina, era berean, ikusten dute fake news horiek funtzionatu egiten dutela. Eta desesperatuki behar dute zerbaitek funtzionatzea, pikutara joaten hasia den negozio bateko lemazainak direla jakitun.
Ezetz asmatu telesailaren amaieran nork irabazten duen Pulitzer bat eta nork bukatzen duen lehen baino okerrago. Egiturak gailentzen zaizkie norbanakoei, hauek gauzak ondo egiten tematzen direnean ere: hori litzateke The Wire-ren arnas luzeko mezu politikoetako bat. Gameluen gainetik trafikatzaile-taldeak, detektibe-lanaren gainetik estatistika polizialak, irakasleen gainetik eskola-sistema eta kazetarien gainetik hedabideen industria, eskala pertsonalean zentzuzkoa dirudiena zapuzten, goragoko interes estrukturalak medio.
Gabrielle Nunziati ez da The Wire-ko pertsonaia, Nova albiste-agentzia italiarrarentzat lan egiten zuen kazetaria baizik. Urriaren 13an Europako Batzordeko bozeramaileari zera galdetu zion: “Errusiak Ukrainaren berreraikuntza ordaindu behar baldin badu, Israelek ere Gazaren berreraikuntza ordaindu beharko du, lurraldea ia osorik suntsitu duela kontuan izanda?”. Ez zioten erantzun, Paula Pinho Batzordeko bozeramaileak galdera “interesgarria” zela aitortu arren. Antza denez, ez dute iritzi bera Nunziatiri soldata ordaintzen zion agentzian, kalera bota baitute, galdera “teknikoki okerra” egin zuela argudiatuta.
Eta tira, asuntuak espantu batzuk eragin ditu prentsan, hitz egin da adierazpen askatasunaz, galdera deserosoak egiteko premiaz eta gizarte demokratiko baten funtsezko ez dakit zertaz. Bale, bai, oso ondo, denarekin ados nago. Baina beste behin ere basoa ikusten uzten ez duen arbolaren istorio miragarriaren aurrean gaudela iruditzen zait: kasu honetan argiegi geratu da interes enpresarialak kazetaritzaren gainetik jarri dituela agentziak; baina izatez, horrelako galderarik ez dela egin behar hain dago normalizatuta, ezen dagoeneko inork ez baitie lezioa irakatsi ere egin behar ofizioan irauteko asmoa duten kazetarien %99ri.
“Horrelako” galderaz, inoiz egiten ez direnez alegia, beteta daude edozein kazetariren koadernoak. Eta edozein diodanean, edozein diot: hedabide txikietan, independenteetan, boterearen kontrakoetan eta abar ere, zer ez den planteatu behar nahiko ongi jakiten duzu inork esplikatu beharrik gabe. Fenomeno horren atzean, portzierto, ez da egoten enpresari maltzur bat, katu pertsiarra balakatu bitartean Darth Vaderren ahotsez isiltzeko agintzen. Tristeagoa da askoz, oso gertuko jendez osaturiko komunitatearen botere-kuotatxoek ebazten baitute zer den tabu. Eta besteek galdetzen ez dutena galdetuz konformatzen gara, guk galdetzen ez duguna galdetzera ausartu gabe.
1 Iruzkin
Ederra!
Nik hau galdetuko nieke aspaldian oldarkor dabiltzan epaileei: euskara maila egokia eskatzea gehiegi bada Euskara ofiziala den toki batean, Espainolez maila egokia eskatzea ere gehiegi izango da Espainian, ezta?