Argirik gabeko tunel batean sartzen zarenean baino kontu handiagoa eduki behar da azken boladan notiziak leitzean. Zain nago ea noiz hasiko diren egunkarietan abisuak jartzen: “Kontuz, albiste txar batek beste bat ezkuta dezake”. Esku artean daukadan periodikoa, adibidez: pepelerdoak eta voxerrak inkestetan gora, sionistak Hebronen ateetan, ozeanoak gehiago berotzeak eragingo dituen katastrofeak, suteak nonahi, Austria munduko futbol txapelketatik kanpo…
Bale, azkeneko hori ez da hain larria; animatu dezaket beste selekzio bat ere, animatu nahi nukeenari jokatzen uzten ez dioten bitartean –portzierto, ez al dizue Portugalek bat-batean bibra ona ematen?–, baina bueno, ostikolarien kontua letrenarekin lotzen dudanez, eta Austria literaturaren historian badenez zerbait, mitteleuroparki atsekabetuta geratu nintzen, Stefan Zweigen Atzoko mundua liburuari darion erremediorik gabeko galeraren sentsazioak jota.
Klaro, hura idatzi zuenerako Brasilen erbesteratuta zegoen, Europak eta munduak nazi-faxismoaren botapean hartuko zuen itxura imajinatzen, egoera jasan ezinda, suizidioan pentsatzen. Atzean geratuak ziren urterik emankorrenak, orrialdeak eta orrialdeak idazten Salzburgeko Paschinger Schlössl etxean, zeina “erromantikoa eta ez oso praktikoa” iruditzen baitzitzaion: oraindik Kapuzinerberg muinoan dagoen XVII. mendeko txaletaren xarmetako bat zen, Zweigen iritziz, hara ezin zela autoz iritsi; 100 eskailera-maila baino gehiago igo behar.
Zurubiaren bururaino iritsi beharra ez zen oztopo izan, dena den, bisitarientzat: Thomas Mann, James Joyce, Richard Strauss, Romain Rolland edo Franz Werfel tipi-tapa igo ziren, dakigunez behintzat inolako kexarik gabe. Baina zein dira ba XX. mendeko kultura europarraren erraldoi haiek, gaur egungo aberaskilo baten aldean.
Kontua zera da: Zweigek Anschluss-a gertatu baino lehen alde egin zuela Salzburgetik, merkezurrean saldu ziotela etxea hiriko merkatari bati eta honen familiak berriz, 2020an, 8,4 milioi euroren truke Wolfgang Porsche enpresariari –idem markako autoak fabrikatzen dituen multinazionalaren jabeari, alegia–. Eta hor bukatu ziren praktikotasunik eza, erromantizismoa, literatura austriarra, kultura europarra, Stefan Zweig bera eta gainontzeko ostia guztiak: etxetik Salzburgen erdiguneko aparkaleku bateraino kilometro erdiko tunel pribatua eraikitzeko proiektua jarri zuen martxan Porschek, Mozartenak baino bemol ozenagoak joz gainera, Unescok ondare historiko gisa sailkatutako guneak zulatu behar baitira horretarako. Eta Salzburgeko udalak baimena eman, nola ez.
Egunkari batean ari naiz hori dena irakurtzen. Kiribiltzen badut, argirik gabeko tunel bilakatzen da. Legeen, babes-neurrien, kulturaren eta gainontzeko herritar guztien gainetik, aberatsek nahi dutena egingo dutela kontatzen duen historia da, mila aldiz errepikatua, mezua argi gera dadin: “Ez daukazue ezer egiterik”. Baina periodikoko orrialde honek, beste guztiek ez bezala, zerbait diferentea dakar: Wolfgang Porschek salgai jarri duela Salzburgeko etxea, tunelaren proiektua publiko egin zenetik piztu diren protesten eraginez. “Guztiontzako hiria, pertsona bakarrarentzako tunelaren ordez”, izan omen da gehien entzun den aldarrietako bat. Nonbait asmatu dute proiektuaren gehiegikeria giro politiko orokorrarekin lotzen, tunel hori egoismo kapitalistaren sinbolo bilakatu den arte.
Ez zait mezu txarra iruditzen beste edozein tokitarako ere: eraiki nahi diguten tunel kognitiboak oso jende gutxiri egingo dio mesede, baina geldiarazi liteke. Biharko mundua du izena liburu horrek eta beti dago idazteke.
