Kazetaritza azpiegitura opakuen, plataforma zentralizatuen eta datuak ateratzeko, arreta manipulatzeko eta informazioa salgai bihurtzeko diseinatutako sistemen mende dagoen garai batean bizi gara. Eredu horren aurrean, beste modu batera lan egitea erabaki dut.
Nire kazetaritza egiteko modua ez da kontu teknikoa soilik. Erabaki politikoa, etikoa eta profesionala da. Erabiltzen edo baztertzen dudan tresna bakoitza ideia oso zehatz baten parte da: kazetaritza-lanaren independentzia, elkarrizketatuen pribatutasuna eta informazioaren osotasuna babestea.
Software librea printzipio gisa, ez marketin gisa
Software librearekin soilik lan egiten dut, Free Software lehenetsiz beti Open Source soilaren aurrean. Aldea ez da estetikoa, ezta terminologikoa ere.
Software libreak funtsezko lau askatasun bermatzen ditu: programa erabiltzea, ikastea, aldatzea eta partekatzea. Kontua ez da soilik koderako sarbidea izatea; kontua da autonomia gordetzea erabiltzailea produktu bihurtzen duten enpresa teknologikoen aurrean.
Horregatik, software pribatiboa saihesten dut, baita nagusia denean edo itxuraz erosoagoa denean ere. Idazteko, ikertzeko, zifratzeko, editatzeko eta argitaratzeko ditudan tresnak erabiltzen dituenak ikuskatu, erreproduzitu eta kontrolatu ahal izan behar ditu.
Software libreak funtsezko lau askatasun bermatzen ditu: programa erabiltzea, ikastea, aldatzea eta partekatzea. Kontua ez da soilik koderako sarbidea izatea; kontua da autonomia gordetzea erabiltzailea produktu bihurtzen duten enpresa teknologikoen aurrean.
Horregatik, software pribatiboa saihesten dut, baita nagusia denean edo itxuraz erosoagoa denean ere. Idazteko, ikertzeko, zifratzeko, editatzeko eta argitaratzeko ditudan tresnak erabiltzen dituenak ikuskatu, erreproduzitu eta kontrolatu ahal izan behar ditu.
Ez ditut onartzen honako sistema hauek:
• telemetria bildu benetako baimenik gabe,
• derrigorrezko urruneko zerbitzuen mende badaude,
• DRMak ezartzea,
• edo kutxa beltz gisa funtzionatzen dutenak.
• derrigorrezko urruneko zerbitzuen mende badaude,
• DRMak ezartzea,
• edo kutxa beltz gisa funtzionatzen dutenak.
Kazetaritzak ezin du boterea fiskalizatu, kazetariak berak kontrolatzen ez dituen azpiegituretan lan egiten duen bitartean.
(Mac ordenagailu zahar bat dut estudioan sareko konexiorik izateko ahalmen gabe, software zaharra erabili behar izaten baitut negatibo asko digitalizatzeko.)
Hardware librea eta auditatzeko sistema eragileak
Nire lanabesek firmware librea erabiltzen dute Libreboot bidez eta gailu mugikorrak GrapheneOSekin dabiltza (bideoak grabatzeko noizbenhika Iphonea erabiltzen badut ere, gehienbat kazetariak libreki lan egin ezin duten tokietan). Librebootek sistemaren abiaraztearen osagai pribatiboak ezabatzen ditu ordenagailu batean, eta ikuskatu ezin den firmware itxia duten fabrikatzaileekiko mendekotasuna murrizten du. Horrek eraso-azalerak murrizten ditu eta hardwarearen gaineko benetako kontrola areagotzen du. Espiatu nazakete baina ez diet baimena inplizituki ematen nire hardwarearen kontrola badut.
Mugikorrean GrapheneOS erabiltzen dut segurtasun eta pribatutasun arrazoiengatik. Ez ditut erabiltzen Googleren zerbitzu integratuak, ezta etengabeko merkataritza-zaintzarako diseinatutako ekosistemak ere. Ez dut “erosotasun adimenduna” bilatzen. Datuen erauzketa masiboaren aurrean aurreikusteko moduko tresna garden eta erresistenteak bilatzen ditut.
Mugikorrean GrapheneOS erabiltzen dut segurtasun eta pribatutasun arrazoiengatik. Ez ditut erabiltzen Googleren zerbitzu integratuak, ezta etengabeko merkataritza-zaintzarako diseinatutako ekosistemak ere. Ez dut “erosotasun adimenduna” bilatzen. Datuen erauzketa masiboaren aurrean aurreikusteko moduko tresna garden eta erresistenteak bilatzen ditut.
IA sortzailea saihestuz
Ez dut adimen artifizial generatiborik erabiltzen artikuluak idazteko, irudiak egiteko, elkarrizketak sintetizatzeko edo testuak automatikoki sortzeko.
IA sortzaileak nire kazetaritza ulertzeko moduarekin bateraezinak diren arazoak sortzen ditu:
• opakutasuna iturrietan,
• datuak asmatzeko arriskua,
• hizkuntza homogeneizatzea,
• sormen-prozesuen kutsadura,
• eta korporazio handien mendekotasun teknologikoa.
• datuak asmatzeko arriskua,
• hizkuntza homogeneizatzea,
• sormen-prozesuen kutsadura,
• eta korporazio handien mendekotasun teknologikoa.
Gainera, sistema horietako asko besteren lana benetako baimenik gabe erabiliz entrenatzen dira: testuak, irudiak, ahotsak eta Internetetik masiboki lortutako materialak.
Kazetaritzak giza irizpidea, testuingurua eta erantzukizuna eskatzen ditu. Ekoizpen narratiboa sistema estatistikoen esku uzteak ez du ikerketa hobetzen, degradazioa baizik.
Erreminta automatikoek prozesuak bizkortu ditzakete, baina abiadurak ez du egiaztapena ordezkatu behar.
Kazetaritzak giza irizpidea, testuingurua eta erantzukizuna eskatzen ditu. Ekoizpen narratiboa sistema estatistikoen esku uzteak ez du ikerketa hobetzen, degradazioa baizik.
Erreminta automatikoek prozesuak bizkortu ditzakete, baina abiadurak ez du egiaztapena ordezkatu behar.
Elkarrizketatutako pertsonen babesa
Elkarrizketatuaren pribatutasuna erabateko lehentasuna da. Ez dut uste onargarria denik behar baino informazio gehiago biltzea, ezta datuak mugarik gabe biltegiratzea ere. Esposizio minimoaren printzipioaren araberako lana:
• grabazio zifratuak,
• komunikazio seguruak,
• informazioa banatzea,
• eta beharrezkoak ez diren datuak ezabatzea.
• komunikazio seguruak,
• informazioa banatzea,
• eta beharrezkoak ez diren datuak ezabatzea.
Saihestu egiten ditut elkarrizketak aztertzen dituzten edo kanpoko zerbitzarietan edukia zuzeneko kontrolik gabe biltegiratzen duten plataformak.
Kazetariaren eta iturriaren arteko konfiantza ezin da multinazional teknologiko baten zerbitzu-baldintzen araberakoa izan.
Kazetariaren eta iturriaren arteko konfiantza ezin da multinazional teknologiko baten zerbitzu-baldintzen araberakoa izan.
Askotan, iturri bat babesteak metadatuak babestea ere badakar:
• nork hitz egin zuen norekin,
• nondik,
• noiz,
• eta zein gailuren bidez.
• nondik,
• noiz,
• eta zein gailuren bidez.
Pribatutasuna ez da gehigarri tekniko bat; kazetaritzaren etikaren funtsezko zati bat da.
Algoritmorik gabeko sare sozialak
Ez dut parte hartzen portaera anplifikatzeko, zaintzeko eta manipulatzeko algoritmoen inguruan diseinatutako sare sozialetan.
Gomendioak emateko algoritmoek honako hauek saritzen dituzte:
• gatazka,
• sinplifikazioa,
• berehalako erreakzioa,
• eta polarizazioa.
• sinplifikazioa,
• berehalako erreakzioa,
• eta polarizazioa.
Ingurune hori bateraezina da ikerketa serio batek eskatzen duen lan motel eta egiaztagarriarekin. Ez dut META edo X plataformarik erabiltzen, beraien negozio-eredua giza arretaren zaintza masiboaren eta ustiapen komertzialaren mende dagoelako. Nahiago ditut kanal kronologikoak, federatuak edo erabiltzaileek zuzenean kontrolatutakoak.
Hodeia saihestuz
“Hodeia” ez da existitzen. Beste norbaiten ordenagailua besterik ez da.
Dokumentazio sentikorra, zirriborroak edo ikerketa-materialak biltegiratzeko urruneko zerbitzuen mende egotea saihesten dut. Batez ere biltegiratze lokal zifratuarekin eta neure kontrolpean dauden sistemekin egiten dut lan.
Dokumentazio sentikorra, zirriborroak edo ikerketa-materialak biltegiratzeko urruneko zerbitzuen mende egotea saihesten dut. Batez ere biltegiratze lokal zifratuarekin eta neure kontrolpean dauden sistemekin egiten dut lan.
Zentralizazioak arazo etiko eta tekniko hauek sortzen ditu:
• zaintza,
• zentsura,
• filtrazioak,
• sarbidea galtzea,
• zentsura,
• filtrazioak,
• sarbidea galtzea,
Erosotasunak ez luke inoiz subiranotasun teknologikoa ordezkatu behar.
Creative Commons lizentziak
Nire lana Creative Commons BY-NC-ND lizentziapean argitaratzen dut.
Horrek esan nahi du:
• egiletza aitortzea,
• erabilera komertzialerako debekua,
• eta obra eratorriak debekatzea.
• erabilera komertzialerako debekua,
• eta obra eratorriak debekatzea.
Nire ustez, informazioak askatasunez zirkulatzeko, partekatzeko eta artxibatzeko aukera izan behar du, baina, era berean, zilegi iruditzen zait hirugarrenei eragoztea:
• lana baimenik gabe monetaratzea
• argazkietan agertzen den testu ingurua deformatzea
• edo testuingurutik kanpo berrerabiltzea.
• lana baimenik gabe monetaratzea
• argazkietan agertzen den testu ingurua deformatzea
• edo testuingurutik kanpo berrerabiltzea.
Helburua ez da jabetza intelektual murriztailea sortzea, baizik eta edukiaren osotasuna babestea eta ustiapen korporatiboa saihestea.
Independentzia ekonomikoa eta publizitate korporatiboa baztertzea.
Ez dut publiko egiten ekonomikoki gobernuen mende dauden hedabideetan, ezta publizitate korporatiboaren bidez finantzatutako bitartekoetan ere.
Mendekotasun ekonomikoak ezinbestean baldintzatzen ditu argitara daitekeenaren marjinak. Batzuetan esplizituki; beste askotan modu ikusezinean.
Mendekotasun ekonomikoak ezinbestean baldintzatzen ditu argitara daitekeenaren marjinak. Batzuetan esplizituki; beste askotan modu ikusezinean.
Bitarteko baten mende dagoenean:
• gobernuaren dirulaguntzak,
• kontratu instituzionalak,
• edo iragarle handien kasuan, independentzia editoriala kanpoko interesek mugatzen dute.
• kontratu instituzionalak,
• edo iragarle handien kasuan, independentzia editoriala kanpoko interesek mugatzen dute.
Ez dut onartzen korporazioek edukiak publizitatearen bidez finantzatzen duten gunerik, eredu horrek irakurlea produktu bihurtzen duelako eta ildo editoriala informazioaren eta errentagarritasunaren arteko etengabeko oreka bihurtzen duelako.
Kazetaritzak gizartearen aurrean erantzun behar du, ez marketin-sailen edo botere politikoko egituren aurrean.
Praktika geldoa eta nahita egina
Nire lan egiteko modua ez da hain eraginkorra industriari dagokionez. Denbora gehiago, mantentze gehiago eta erabaki kontziente gehiago eskatzen ditu.
Baina, hain zuzen ere, horregatik ematen dit aukera funtsezko zerbait gordetzeko: independentzia teknikoa, editoriala eta gizatiarra.
Ez dut sinesten pentsamendua zaintzeko, manipulatzeko edo automatizatzeko diseinatutako tresnen gainean eraikitako kazetaritzan.
Ikertzeak esan nahi du, halaber, nondik ikertzen den, zer tresnarekin eta zer mendetasunekin.
Baina, hain zuzen ere, horregatik ematen dit aukera funtsezko zerbait gordetzeko: independentzia teknikoa, editoriala eta gizatiarra.
Ez dut sinesten pentsamendua zaintzeko, manipulatzeko edo automatizatzeko diseinatutako tresnen gainean eraikitako kazetaritzan.
Ikertzeak esan nahi du, halaber, nondik ikertzen den, zer tresnarekin eta zer mendetasunekin.
Teknologia ez da inoiz neutrala. Kazetaritzak ere ez luke neutrala denaren itxurarik egin behar.
