Astrapalarik eragin gabe pasa da kontua, noski. Herri-espantugintza bestelako zereginetan harrapatu du nonbait. Egia da notiziarik ere ez dela argitaratu eta horrela zaila da ezertaz enteratzea. Eskerrak Mastodon existitzen dela –zeren zain zaudete kontu bat sortzeko?– eta bertan jende interesgarriak informazio interesgarria zabaltzen duela. Mikel Ayllonek joan den astean argitaratu zuen hauxe, adibidez: “Jaurlaritza Kultura Lege berri bat prestatzen ari da. Hainbat elkartek alegazioak egin ditugu. Besteak beste, eskatu dugu kultur programazioaren erdia gutxienez euskaraz izateko helburua jaso dezala legeak”.
Hara, esan nuen nire artean, oraindik existitzen da hori: alegia, politika publikoak hobetzeko beren denbora doan eskaintzen duen jendea; lege-proiektu bat irakurri, aztertu, haren angelu itsuak detektatu eta, gauzak zehazte aldera, zuzenketak proposatzen dituena. Lana, bere horretan hartuta, rollo ikaragarria da; eta hartzen duenari, hasteko, errespetua zor zaio, are gehiago kasu honetan, eskatu behar ez litzatekeen zerbaiti buruz ari garela kontuan izanda: etorkizuneko helburu gisa, ez bihar goizetik hasita, programazio kulturalaren %50 izatea euskaraz, duela ia 50 urtetik Euskal Erdian ofiziala omen den hizkuntzan. Erdiaren erdia izatea, gutxienez.
Beste modu batera ere esan daiteke: euskal gauza erakundetuen dagoen lurralde zatiak 17.000 aldiz ikusi du eguna argitzen Gernikako Estatutua onartu zenetik. Euskaldun prestu antzinakoak lotsaz gorrituko lirateke entzutean oilarite horiek guztiak igarota, beren eguerdi, arrats eta gauerdi guztiekin, horrelakoak lortzeke dauzkagula oraindik. Zera pasatzen da ordea: haiek aspaldidanik dabiltzala zeruak pasiatutzen; eta lurrean asuntu hauen bolantean geratu direnek berriz, musugorritzeko beharrezkoa den mekanismo fisiologikoa izorratuta daukatela dirudi. Bestela ez baita ulertzen eskariak jaso duen erantzuna: “Espazioen programaziorako %50eko atalase kuantitatibo orokorra legez sartzea gogorregia da, eta arazoak sor ditzake sektoreen, lurraldeen, ekipamendu-tipologien eta errealitate soziolinguistikoen aniztasunera egokitzeko”.
(Ez duzula antilingua ulertzen? Lasai, selektibitatean zero atera duen A ereduko ikasle horietako batek hau ederki ulertu du eta berak esplikatuko dizu: “Que dice que no. Y algo sobre Gogorregi”).
Tira, egia da euskarazko eskaintza kulturalaren gaia alde batera utzita ere, lege-proiektuak orokorkeria izerditzen duela –“beharrezko neurriak”, “kultura-garapen orekatua”, mota horretako formulak–, eta benetako partidua, segur aski, legea garatuko duen araudian jokatuko dela, zeinean helburu zehatzagoak jarri beharko diren. Baina belarri bat jokatuko nuke erdia euskaraz izateko helburua uda gau bateko eldarnioa irudituko zaiola Jaurlaritzari hala ere.
Oso ideologizatuta baitago gure klase politikoa. Antzematen ez den ideologia batez blaituta, “errealitate soziolinguistikoen aniztasuna” bezalako formulen bitartez leun-leun irensten duguna: etengabe ulertarazten zaigu hizkuntza aldetik lurralde pluralean bizi garela, nahiz eta EAEko biztanleen %100ek jakin behar duen eta egunero erabili behar duen gaztelania; nahiz eta gaztelania den nagusi programazio kulturalean bezala sareetan, hedabideetan bezala lanean. Lehenbizi gaztelania dago, gero, igual, beste zerbait ere bai. Baina ezta okurritu ere esatea %100 horrek “arazoak sor ditzakeela” edo “gogorregia” dela guztia gaztelaniaz ere jarri beharra. Gaztelania anitza baita, bai konpainia egiten dion hizkuntzatxoren batekin agertzen denean, baina ez gutxiago bakarrik dagoenean. Euskara ez: euskaraz bakarrik bada, ezin du inola ere anitza izan.
Eta ideologia horregatik, besteak beste, badirudi oraingoan ere ez dugula Euskal Erdiaren erdia ere mereziko.
