Estitxu Eizagirre
Hernanin hazi eta Larraulen bizi den sozidadeko bertsolaria. Feminismoarekin, heziketarekin, lurrarekin, jendeekin sentibera, bizhitsari adibide positiboak eta zalantza-dantzak lapurtzen saiatzen naiz.
Azken bidalketak
Iruzkin berriak
- Ikasares(e)k Covid semaforoa EAEn: lehen hori zena, orain gorri bidalketan
- Aitor(e)k Gaixotzen gaituenari ez diezaiogun ipurdia salbatu bidalketan
- Ainhoa(e)k Bada paperaren alde egin duen eskolarik bidalketan
- MIKEL VARGAS OLASOLO(e)k Estitxu Eizagirreren bloga bidalketan
- orre(e)k Cristina Uriarte, bukatu da: gurasorik gabe erabaki bat gehiago ez bidalketan
Artxiboak
- 2024(e)ko ekaina
- 2024(e)ko apirila
- 2024(e)ko otsaila
- 2023(e)ko azaroa
- 2023(e)ko abuztua
- 2023(e)ko maiatza
- 2022(e)ko abendua
- 2022(e)ko iraila
- 2022(e)ko uztaila
- 2022(e)ko martxoa
- 2021(e)ko abendua
- 2021(e)ko azaroa
- 2021(e)ko ekaina
- 2021(e)ko maiatza
- 2021(e)ko apirila
- 2021(e)ko otsaila
- 2020(e)ko iraila
- 2020(e)ko ekaina
- 2020(e)ko maiatza
- 2020(e)ko martxoa
- 2020(e)ko urtarrila
- 2019(e)ko abendua
- 2019(e)ko maiatza
- 2019(e)ko apirila
- 2019(e)ko martxoa
- 2019(e)ko otsaila
- 2018(e)ko azaroa
- 2018(e)ko urria
- 2018(e)ko iraila
- 2018(e)ko abuztua
- 2018(e)ko ekaina
- 2018(e)ko maiatza
- 2018(e)ko apirila
- 2018(e)ko martxoa
- 2017(e)ko abendua
- 2017(e)ko azaroa
- 2017(e)ko urria
- 2017(e)ko iraila
- 2017(e)ko abuztua
- 2017(e)ko uztaila
- 2017(e)ko ekaina
- 2017(e)ko maiatza
- 2017(e)ko apirila
- 2017(e)ko martxoa
- 2017(e)ko otsaila
- 2017(e)ko urtarrila
- 2016(e)ko azaroa
- 2016(e)ko urria
- 2016(e)ko iraila
- 2016(e)ko uztaila
- 2016(e)ko ekaina
- 2016(e)ko maiatza
- 2016(e)ko apirila
- 2016(e)ko martxoa
- 2016(e)ko otsaila
- 2015(e)ko abendua
- 2015(e)ko azaroa
- 2015(e)ko urria
- 2015(e)ko iraila
- 2015(e)ko abuztua
- 2015(e)ko uztaila
- 2015(e)ko ekaina
- 2015(e)ko maiatza
- 2015(e)ko apirila
- 2015(e)ko martxoa
- 2015(e)ko otsaila
- 2014(e)ko abendua
- 2014(e)ko azaroa
- 2014(e)ko urria
- 2014(e)ko iraila
- 2014(e)ko abuztua
- 2014(e)ko uztaila
- 2014(e)ko ekaina
- 2014(e)ko maiatza
- 2014(e)ko apirila
- 2014(e)ko martxoa
- 2014(e)ko otsaila
- 2014(e)ko urtarrila
- 2013(e)ko abendua
- 2013(e)ko azaroa
- 2013(e)ko urria
- 2013(e)ko iraila
- 2013(e)ko abuztua
- 2013(e)ko uztaila
- 2013(e)ko ekaina
- 2013(e)ko maiatza
- 2013(e)ko apirila
- 2013(e)ko martxoa
- 2013(e)ko otsaila
- 2013(e)ko urtarrila
- 2012(e)ko abendua
- 2012(e)ko azaroa
Txirritaren “delituzko” 14 bertsoek zer zioten bada?
Atalak: Bertsolaritza
Mikel Taberna ikerketaren egileak eta Beñat Hach Embarek Bertsolari aldizkariko zuzendariak abuztuaren 20an aurkeztu zuten lana, Hernaniko udaletxean. Argazkia: Jon Urbe / Argazki Press.
Mikel Taberna idazleak eta Beñat Hach Embarek Bertsolari aldizkariko zuzendariak abuztuaren 20an aurkeztu zuten berria: Txirrita Iruñeko auzitegiak kondenatu zuela bertsoz Legasako alkate ohi Eusebio Babaze “iraintzea” egotzita. Iruñeko Lurralde Entzutegiko 205 liburuan aurkitu du Mikel Tabernak Txirrita kondenatu zuen epaia: 1916ko azaroaren 6ko data darama. (Auziaz gehiago jakiteko, irakurri hemen). Tamalez, jatorrizko bertsoak, euskarazkoak, ez ditu inon aurkitu Tabernak. Baina epaian bai ageri da hauen edukia, gaztelerara itzulita.
Itzuli ezinezko “irainak”
1916ko urriaren 31ko Diario de Navarra egunkariko kronikaren arabera, Joxe Agerre Sanesteban iruindarrak egin zuen Txirritaren bertsoen itzulpenetako bat gaztelerara; eta Berako Jenaro Larratxe Agirrek egin zuen beste itzulpena. Biek itzulpen “erabat desberdinak” egin omen zituzten, kronikalariaren arabera. Itzultzaileek adierazi zuten ezinezkoa zela literalki itzultzea (“el vascuence es de una estructura totalmente distinta de la del castellano, tanto que no es posible hacer una traducción literal“).
Baina Txirrita (bertsoak egiteagatik) eta Tomas Alkainen (bertsoak enkargatzeagatik) aurkako salaketa jarri zuen Legasako alkate ohi Eusebio Babazeren abokatuak ontzat eman zituen bi itzulpenak, funtsean berdintsuak zirela esanaz. Txirritaren abokatuak, aldiz, horixe izan zuen argudio: nola ondorioztatu zitekeen hitz haietan deus txarrik zenik, eginiko bi itzulpenak hain desberdinak izanik? Epaileak ere bi itzulpenak mamiz berak zirela ebatzi zuen. Epaiak erdarazko bertsio bakarra jaso du, eta ez du zehazten bertsio hau Larratxe edo Agerre, nork itzulia den.
Joxe Agerre Santesteban idazle, kazetari eta politikariak bertsoak itzultzeaz gain, epaiketan ere itzultzaile lanak egin zituen bi akusatuen (Txirrita eta Tomas Alkain) eta legelarien artean.
Bertso berriak gertaera zahar bati jarriak
Zergatik jo zuen Alkainek Txirritarengana, bertsoak jartzeko eskatuz? 1913ko abuztuaren 3 gauean hasi zen guztia. Eusebio Babaze, orduan Legasako alkateak, eztanda entzun zuen bere etxe aurrean, eta biharamunean, Sunbillako Guardia Zibilen kuartelean salaketa jarri zuenean, hiru herrikide salatu zituen, dinamita haiek zartarazi zutelakoan: Tomas Alkaine, Pedro Hualde eta Frantzisko Mendiola. Hiru hauek haserre ziren berarekin, aste pare bat lehenago isuna jari zielako hirurei: bosna pezetako multa biraoak esateagatik, bost pezeta gehiago Huralderi alkateari desobeditzeagatik eta pezeta bat gehiago Alkaini herriko ordenantzak ez betetzeagatik.
Iruñean egin zen auzian hiru auzipetuek ukatu egin zuten leherketa haiek egin zutenik, eta epaileak kasua itxi egin zuen epaiketarik egin gabe, ez zegoelako leherketa hura eragin zuten egiletzaren frogarik.
Tomas Alkainek Txirritarengana jo zuen, eta gertaera haiei buruzko bertsoak jarri araziz itzuli zion alkateari Guardia Zibilen aurrean bera salatu izana. Bertso sorta honek epaitegira eramango zuen Alkaine Txirritarekin batera; eta dinamitak baino zigor handiagoa ekarriko zion bertsozko “irainak” epaileen aurrean.
Itzulpenaren berritzulpena
Miren Ibarluzea bertsolari eta itzultzaileak ekarri ditu Txirrita epaitegira eraman zuten 14 bertsoak berriz ere euskarara, Bertsolari aldizkarian. Hona hemen:
1
Mila bederatziehun eta
hamalaugarren urtean
kasu bitxi bat gertatu zaigu
legasatarren artean.
Eta aurkitu garenerako
muturraren muturrean,
zer gaude ba pazientzia dosi
handi baten beharrean!
2
Egun Legasan bada urroztar bat,
Eusebio du izena.
Galoirik gabe dago gaixoa,
lehen jefea izan zena.
Ondo sufrituaren traza du,
ez baita oso gizena.
Hitz batez da gizon bat nirekin
lehendik sapan dabilena.
3
Aldiz nik ez dut pausorik eman
ez dena endredatzeko.
Konfiantzazko etxea nuen
baita gutunak leitzeko.
Baina behin pezeta kendu zidan
gizonak multa ordaintzeko,
ta intentziorik ere ez du egin
inori entregatzeko.
4
Hau ona! Arrazoia zanpatu
eta nahigabetu ordez,
gizona harrotuta jartzen da
gurekin kopeta beltzez.
Han agertzen da bizkitartean
multak beretzako gordez.
Beste askorekin egin bazuen,
gurearekin nola ez!
5
Notario-fiskal ustekoa!
Etsai laguntzat nuena!
Multak kobratu beharrez presak
hartuta ibiltzen zena
indarka bota dugu udaletik
eta itzuli du dena.
Guk uste dugu horixe dela
bukatzeko bide onena.
6
Ez nuen egundo pentsatuko
hala gertatuko zenik.
Baina hala jarduten hasita
bada diferentziarik.
Errugabeak zigortuz pozten
zenak gu ere iraindu nahirik,
anuntzio bat jarri ez zuen ba
arrotz ginela esanik!
7
Berrogeita hamar urte luze da
bizi garela Legasan,
jakina denez aspaldidanik
itzal egiteko trazan.
Errezu Jaungoikoak zenbaiten
migi gaiztotik gorde gaitzan!
Hitz faltsuz kargatu baikaituzte
Kristorekin egin gisan.
8
Dinamita jarri ziotela
esan eta esan berak.
Ta ondorioz frijitu gaitu
ospe txar eta galerak.
Baina fastidio handiena
hari sortu dio aferak,
ezen ordaindu behar izan ditu
hondatutako platerak.
9
Guardia Zibilak deklaratzera
deitu gintuen lehenbizi,
ta gure ibilera denen berri
jakiteko azaltzen hasi.
Baina azkenerako norbaitek
zuen han jakinarazi
haren ustetan ez genuela
guk kastigurik merezi.
10
Guardia Zibilek Sala del Vallen
juen aurrera entregatu
gintuztenean Echandi jaunak,
hitza hartuta, aurkeztu
zuen konpetentziaren faltan
nahi zela desenkusatu,
eta agera Iruñaldean
behar zutela aztertu.
11
Iruñera bidali gintuen
juezak dena ikusita,
han erabaki zezaten auzi
hau ulertu ta ikasita.
Han dena izan genuen aldeko,
beldurrak kanpo utzita.
Gizona, nahastetan zertan sartu
kalte guztiok bizita?
12
Estimatzen da adiskide batek
karta batez esatean
hari deitzeko geldiaraziz
geri Iruñea partean.
Bere influentzien indarrak
erabilita tartean,
libre jarriko gintuzkeela
egun erdiko epean.
13
Berandutu zitzaigunez gero
hura joana zen handik.
Ezin egundo ondo ibili
okerreko bidetatik!
Hango juezak ezin esan edan
zuela gure poltsatik,
dena atera baitzen dagokigun
gizonaren azaletik.
14
Espero gisa gure lanera
itzuli gara sikira!
Gizonak zenbat galdu ote duen
jendearen ikusmira!
Jarri gaitezen kasu honetan
gertatuari begira:
gure Tomas, Pedro eta Frantzisko
orain deskantsatu dira.