1987ko urrian, Zaldibian (Gipuzkoa). Oinak lurrera iristen ez zitzaizkiola, Zaldibiako (Gipuzkoa) erreka gaineko harrizko zubian eserita, halaxe ageri zaigu 1987an ateratako argazkian; eta irribarre atsegin bat aterako zaigu ezpainetan hori ikustean, seguru. Ehun urte dira Joxe Migel Iztueta Kortajarena Lazkao Txiki (1926-1993) sortu zela Lazkaoko (Gipuzkoa) Abaline baserrian, eta ekitaldi andana antolatu dute sorterrian.
Gorputz txiki hartatik ahots finez kantatzen zuen, umoretik bezala sentimenduetatik, eta bertsozaleek algaraz eta maitekor hartu ohi zuten horregatik. Baina estereotipoetatik harago, Lazkao Txiki oinak lurrean zituen pertsona zen, eta bertsolari pipertsuaren irudiarekin “erreta” zegoela aitortu zuen behin baino gehiagotan, baita ARGIArekin egindako elkarrizketetan ere (1.170 eta 1.354 zenbakiak): “Nahikoa da esatea barre egiten duenak negar ere egiten duela. Batek egiten dizkik biak”, esan zuen.
Aforista trebea zen, ideia sakonak modu sinplean esateko kapaza. Besteak beste, euskararen egoerarekin kezkatuta agertu zen: “Laster bai esan beharrean sí esango dugu, eta egokiagoa irudituko zaigu”, edo: “Desibili esan eta gelditu egin beharko diagu”. Kazetariari aitortu zionez, “estudiatua” izan balitz zerbait idatziko zukeen horren inguruan. Libururik idatzi gabe joan zitzaigun ordea, 1993ko apirilaren 3an, ospitaleko anestesistari galdetuta despertadorea nork jarri behar ote zion.
Lazkao Txikiren memoria herritarren barruan gorde bada, oso gertukoa zelako da: umezalea, naturazalea, herrikoia… Hutsune handia utzi zuen, baina bertsolari “txiki handiak” –Andoni Egañak berari buruzko marrazki bizidunetan deskribatu moduan– bizirik jarraitzen du gaurko pasadizo, elkarrizketa eta bertsoetan.
Testua: Urko Apaolaza Avila
Argazkia: ARGIAren artxiboa