20 urte jaun gabe eta lege barik

2026-11-09  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Hasi nintzen tonto-tonto. Hiznet amaitu berritan soziolinguistikako ezagutzak finkatzeko asmo hutsarekin zabaldu nuen txoko hau, eta begira nora iritsi naizen. Konturatu orduko, hogei urte igaro dira lehen sarrera argitaratu nuenetik. Hogei urte! Denbora tarte horretan ia 1.500 post idatzi ditut. Esaten erraza da, baina atzera begiratu eta bertigo apur bat ematen du pantaila aurrean emandako ordu guztiak zenbatzeak.

Gaur, urteurren borobil honen aitzakian, zerbait berezia egiteko asmoa agertu zitzaidan. Hasieran, bururatu zitzaizkidan mila zorakeria. Adibidez, aspaldi dut gogoa podcast bat egiteko, baina, egia esan, ez da mamitu. Beste gauza batzuk ere pasa zitzaizkidan burutik, baina azkenean ez ditut egin. Eta pentsatu nuen: zertarako korapilatu? Bloga horixe baita, bere xumean eta apaltasunean: gauza xume, apal eta idatzizkoa. Beraz, tira, segi dezagun idazten eta ez gaitezen hasi bestelakoekin.

Garaigoikoa ez da izan soilik lerroak pilatzeko leku bat. Atzera begiratuta, blog honen ondorioz —zeharka edo zuzenean— nire bizitza profesional eta pertsonala erabat aldatu da. Blog honi esker:

• Liburu bi itzuli ditut.
• Liburu bat idatzi dut.
• Hainbat hedabide eta txokotan kolaboratzeko aukera izan dut: Berrian, Jakinen, Xirikan, Pop pilulak aldizkarian, Info7 irratian eta Aikorren. 
• Eta, hein handi batean, blogari esker sinistu nuen doktore tesia egiteko gai nintzela.

Azken finean, nire burua soziolinguistikaren lokatzetan trebatzeko eskola bikaina izan da Garaigoikoa. Baita idazteko tekniketan entrenatzeko eskola ere.

Hala ere, ez gaitezen engaina: blogak hilda daude. Gaur egungo sare sozial azkarren eta berehalakotasunaren munduan, inork ez ditu blogak aipatzen, inork ez du erantzun edo iruzkinik uzten, eta mugimendu gutxi dute gure bazterretan.

Baina hiltzat jotzen den horrek badu sekulako abantaila bat: erabateko askatasuna. Plataforma handien algoritmo zoroen menpe egon gabe idatz dezakezu nahi duzunean, nahi duzunari buruz, eta zeure “tontakerien” gordailu ederra egiten joan zaitezke poliki-poliki. Hori da blogintzak ematen duen altxorrik handiena: jaun gabe eta lege barik aritzea.

Eta hurrengo geltokia? 20 urteren ostean, momentuz idazten jarraitzeko asmoa dut, gutxienez, Argia jendeak bere komunitatean uzten didan bitartean (oraindik ez zara Argiakoa? Ba egin, kontxo). Bide batez, mila esker bihotzez Argia taldeari eta blogak.eus plataformari urte hauetan guztietan emandako babes eta konfiantzagatik. Biba zuek!

Orain arte bidelagun izan zareten guztioi ere, eskerrik asko irakurtzeagatik.

Taloa

2026-11-02  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Leire Lisonek Taloa eta ziborga: euskararen biziberritzea sistema sozio-digitalean izeneko Master Amaierako Lana egin du 2026an. Zeharo interesgarria iruditu zait eta hango gauza batzuk ekarri nahiko nituzke hona.

Ondorioetatik hasiko naiz (ez da biderik zuzenena, baina ….). Honako hau dio Leire Lisonek bere lanean:

Biziberritze prozesu garaikideak digitalizazioaren ohiko praktika teknokapitalista hegemonikoak gainditu behar ditu.

Eta, noski, gainditzeko bide horretan burujabetza teknologikoa eta software librea dira gako, bere ustez.

Beste kontu batzuekin jarraitzeko, Leirek kale erabileraren neurketei eta inkesta soziolinguistikoei buruz egiten du berba. Eta aipatzen du bi ikerketa horiek euskal subjektu-hiztunaren nolakotasuna errepresentatzen dutela. Baina errepresentazio horiek ez dituzte hiztunen erabilera guztiak neurtzen (bera erabilera digitalaz ari da, noski). Eta honako hau gehitzen du:

Asmoa ez da hainbeste plataforma digitalean inkesta soziolinguistikoak abiatzea, ezpada identifikatzea zein espaziotan eta zein elkartruketan euskara eta euskal kulturaren bestelako adierazpideak sortzen ari diren.

Izan ere, Leire Lisonek planteatzen du agian galderak aldatu behar direla. Zein da galdera: nola biziberritu euskara ala non biziberritzen ari da dagoeneko euskara? Uste dut biak behar ditugula, baina agian bigarren horri kasu gutxiegi egin diogula orain arte eta hori ere garrantzitsua izan daitekeela aurrera begira.

Hortaz, non biziberritzen ari da dagoeneko euskara?

PD: Leire Lisonen laneko tituluko ziborga berba ulertzen da, baina Taloa akaso ez. Taloa ez da bakarrik arto irinaz jaten dugun hori, ez. Taloak esan nahi du: there are lots of alternatives, eta, jakina, kontrajartzen zaie alternatibarik ez dagoela esaten duten horiei. Taloa: hirugiharra eta esperantza.

Ofizialtasun “faltsua”

2026-10-26  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Uda honetan inoiz baino gehiago entzun dut ofizial kontzeptua. Espainiako futbol selekzio maskulinoaren ardo “ofiziala”, garagardo “ofiziala”, patata “ofizialak”, … eta abar (ez bakarrik selekzio horri dagokionez, baina bueno). Eta lagun batekin suertatu nintzen eta elkarrizketa abiatu zuen jasaten ari garen oldarraldiari buruz (berak desofizializazioa deitzen dio). Eta bat-batean esan zuen: euskararen ofizialtasuna Espainiako selekzio maskulinoaren ogitarteko “ofiziala” bezain ofiziala da. Hau da, eta ironia harrapatu ez baduzue, hutsaren hurrengoa bere berbetan.  Asteburuan irakurri dudan Iñaki Iurrebasoren Errezil eta Valdeverdeja artikulua izan da oroitzapen horiek pizteko akuilu.

Nire lagun horrek jarraitu zuen aipatzen euskararen ofizialtasuna marketin hutsa dela, sinesgarritasuna lortzeko amarru hutsa dela (kosmetikoetan agertzen den klinikoki probatua edo dermatologikoki aztertua bezain baliotsua). Hein batean arrazoia du (apur bat esajeratua bada ere) eta horretarako ikusi baino ez da behar Behatokiak urtero argitaratzen dituen txostenak (bereziki administrazio publikoen alorra begiratu eta ofiziala den lurraldeetan).

Ofizialtasun “faltsua” deitzen dio nire lagun horrek gureari. Galizian ere Xose Henrique Costas-ek askotan salatu du ko-ofizialtasuna eta Katalunian ere badira ofizialtasuna salatzen duten ahotsak. Baina guk jarraitzen dugu ofizialtasuna aldarrikatzen (Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian) eta batzuetan ez dakit egokia den edo ez. Jakina, ez nabil esaten oraingo egoera ona denik lurralde horietan eta bere horretan mantendu behar denik. Ez, inondik ere ez. Esaten ari naiz agian beste kontzeptu baten aterkipean lan egin beharko genukeela. EHEkoak ari dira kontzeptua berritzen, adibidez: euskarari lehentasuna emango dion ofizialtasuna. Eta, agian, hori da bidea (edo ez).

Los vascos

2026-10-13  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Iñigo Beitiaren tesian asko egiten da berba Arabako muga izaeraz (berak honako termino hau erabiltzen du: liminaritatea). Eta, horren harira, aipatzen du Lautadako herrietara bizitzera joaten ziren euskaldunei “los vascos” deitzen zietela. Gasteizko adibide batzuk ere aipatzen ditu Iñigok bere tesian. Nik ere entzun dut esamolde hori behin baino gehiagotan. Basauriko lagun baten familiari ere horrela deitzen zioten herrian, Karrantzan ere vascoak ziren euskaldunak eta imajinatzen dut beste hainbat herritan ere horrela deituko zietela euskaldunei (lehen bai, eta orain?).

Iñigo Beitiak esaten du horrek bihurtzen zuela (duela?) euskara “arrotz”. Bere berbekin jarraituz,

“horrek lurraldea leku liminal batean uzten zuen: ez gara baskoak –hein handi batean- euskararik ez dugulako, hala ere, beraiekin batera gaude”.

Eta jarraitzen du:

“Hortaz, bazegoen hedatutako hizkuntza kultura bat non, batetik, euskara eta “baskoa” izatea gipuzkoar eta bizkaitarrekin lotzen zuena, eta bestetik, arabarrak ere “castellano” bezala ikusten zituena edota Castillatik hurbilago “baskoetatik” baino. Funtsean, arabarrak egoera liminal batean aurkitzen ziren. Ez bata eta ez beste. Egoera konplexuan”.

Nik apur bat ñabartuko nuke bizkaitarrena, ze Bizkaian ere baziren “baskoak” eta “ez baskoak”, baina, tira, ulertzen da.

Eta azken galdera (hein batean Iñigok berak planteatzen duena): indarrean al dago oraindik hizkuntza ideologia hau gurean? Eta baiezkoa bada (nik esango nuke baietz, eraldatua eta moldatua bada ere), zelan performatzen da ideologia hau gurean gaur eta hemen?

Amu-hizkuntza

2026-10-08  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Azken aldiotan, askotan entzun behar izan dut ama-hizkuntza kontzeptua, politikari eta kazetari askoren aho-lumetan. Eta entzuten dudan bakoitzean ba zimiko bat sentitzen dut, bereziki gorroto dudan kontzeptua delako. Bakoitzak bere obsesioak ditu eta nik neureak.

Dagoeneko gaindituta egon beharko litzatekeen kontzeptu esentzialista hau behin eta berriro ekartzen dute plaza publikora, zeintzuk eta espainolismoaren bandera astintzen dutenek. Amu-hizkuntza da hauena: amu, ze ama-hizkuntza horren barruan euren buruetan gaztelania baino ez delako sartzen, beste batzuek nik baino hobeto adierazi bezala.

Eta ……..Paula Kasaresek dioenez:

Hiztunaren eta hizkuntzaren arteko harremana sortzez ezarririk ez badago, hiztunak mintzairarekin duen lotura egunerokoan eratzen eta berreratzen ahal badu eta bere mintzaira gaitasuna, atxikimendua, ideiak eta hautuak bizitza aurrera joan ahala motibazio, harreman sare, gizarte aukera nahiz bertze aldagairen baten aldaketarekin batera alda badaitezke, orduan ama hizkuntza kontzeptuak, euskal soziolinguistikaren harroinetako bat izan denak, zertarako balio digu?

Honako hau ere dio Paula Kasaresek:

Ama edo lehen hizkuntza izateak ez dakar per ser mintzaira hori hiztunaren bizitzan nagusia izatea, ez ohikoena edo usuena, ez eta maiteena edo nahiena ere edo hiztunak seme-alabekin solasteko haututako lukeena izatea. Ama hizkuntza ez da kontzeptu zehatza, ez eta eragingarria ere hiztunen bilakabidea aztertzeko.

Izan ere, ama-hizkuntzarenak ideologia linguistiko bat da eta honen arabera operatzen du (hiztunen buruengan), Estibaliz Amorrortu, Ane Ortega eta Jone Goirigolzarriren arabera:

Ideologia horren arabera, familian ikasitako hizkuntzak erabat eta bizitza guztirako baldintzatzen du pertsona eta hizkuntza hori da onen menperatuko duena; era berean, pertsonaren lehen (“ama”) hizkuntza ez dena ezin da hain ondo ikasi, hain zuzen ama-hizkuntza ez delako.

Maria Reimondezek, beti bezain zorrotz, honako ohartarazpen hau egiten zuen:

“Ama hizkuntzaz” berba egiteak dakar galiziera bezalako hizkuntza baten transmisioa kontu indibiduala dela onartzea (betekizun femeninoa, metaforak metafora), kontu familiarra edo pribatua, eta kanpo uzten du politikek duten garrantzia eta, batez ere, komunitateek duten garrantzia.

Beraz, kontuz hartu behar da ama-hizkuntza, amu-hizkuntza bihur ez dakigun.

Aipuak

2026-09-29  //  Aipuak  //  Iruzkinik ez

“Zientzia egiten dugu behin-behineko egia apalak bilatzeko”.

Angel Diaz de Rada

“Euskalgintzan arrazakeria dagoela? Jakina. Eta klasismoa, eta matxismoa… Eta ez al da langile mugimenduan matxismorik edo euskarafobiarik? Eta feminismoan klasismorik edo arrazakeriarik? Eta antimilitarismoan, antikapitalismoan edo dekolonialismoan hamaika keriarik? Zer egin horren aurrean? Euskara, klase borroka, feminismoa… baztertu? Edo guztietan sakondu eta elkar elikatu? Euskara dekolonialismoz, feminismoz, antimilitarismoz, langile borrokaz blaitu; dekolonialismoa, feminismoa, langile borroka, antikapitalismoa euskaraz blaitu: elkar aberastu, indartu eta txirikordatu, etxeko eta munduko oldarraldi faxistari aurre egin eta alternatiba sendoagoak eta eraldatzaileagoak indartzeko”.

Zigor Olabarria Oleaga

“Zerbait konstruktu bat dela esateak ez du esan nahi erreala ez denik, eraikia izan dela baizik; hau da, denboraren poderioz konformatu den bezala, aldatu ere egin daitekeela”.

Maria Reimondez

“Hartara, nire bizipenean oinarrituta, bollera izatea heteroarauari aurre egiteko modu bat da, eta euskal hiztuna izatea, hizkuntza hegemoniko bati aurre egiteko modua. Biak dira arau hegemonikoei aurre egiteko subjektu eta estrategia politikoak”.

Amaia Elkano

“Ikuskeratik ikusketara arrunt aldea badago, are gehiago dago hizkuntza baten ikuskera edo lexiko eta gramatikatik herri horren filosofia eta jakintzara. Hizkuntzak perspektiba bat, ikuspegi bat ematen du, nola ikusi, baina ez du ikusita ematen: ikusi norberak egin behar du, eta are gehiago ikusitakoa interpretatu eta ulertu”.

Joxe Azurmendi

“Munduan nondik egon nahi dugu hautatzen dugu zer hizkuntzatan berba egin eta idazten hautatzen dugunean”.

Charo Lopes

Euskalgintzaren adin krisia

2026-09-22  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Iñigo Beitiaren tesiarekin jarraitzen dut oraingo honetan. Berak euskalgintzaren adin “krisiari” buruzko honako irakurketa hau egiten du. Ez dakit bat natorren irakurketarekin, baina orain arte entzun dudan hipotesirik edo irakurketarik osoena iruditzen zait.

Iñigok aipatzen du Lautadako euskalgintzako parte-hartzaileen ehuneko handi bat 40 urtetik gorakoa dela eta ez dela kasualitatea. Bere ustez, “belaunaldi hau herri mugimendu euskaltzaleak zeukan hizkuntza kulturan sozializatu zela esan daiteke eta hizkuntza kultura horren ezaugarriak mantentzen dituztela: euskararen ulerkera sozio-antropologikoa, gizarte aldaketa eta hizkuntza kultur elementuekin batera ulertzea”.

Baina badator ifrentzua. Iñigoren ustez, “azken hamarkadetan erakundeen hizkuntza kulturak indarra hartu duela aipatu da, herri mugimendu euskaltzalea fagozitatu duen heinean. Hau da, herri mugimendu euskaltzalearen hizkuntza kulturak indarra galdu du azken bi hamarkadetan, erakunde publikoenaren aldean. Aipatu denez, azken honek hizkuntzaren ulerkera linguozentriko bat bultzatuko luke, hizkuntzaren aspektu formaletan jarriz arreta. Noski, belaunaldi gazteenak hizkuntza kultura honetan sozializatu dira, hezkuntzaren bitartez batez ere”.

Hori dela eta, honakoa hau da berak ateratzen duen ondorioa: “belaunaldi ezberdinek hizkuntza kultura ezberdinak dituzte. Belaunaldi helduak herri mugimendu euskaltzalearen hizkuntza kultura du barneratua. Belaunaldi gazteek berriz, behin erakundetzea jazo eta egonkortuta, hezkuntzaren bidez erakunde publikoen hizkuntza kultura barneratu dute. Hain zuzen, beste arrazoi batzuen artean, honek ere azalduko luke egun euskalgintzan adin zehatz batetik gorako jendea egotea lanean”.

Soziolinguistika kritikoa by Iñigo Beitia

2026-09-07  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Uda honetan, besteak beste, Iñigo Beitiaren tesi doktorala irakurri dut. Euskararen normalizazio prozesuaren azterketa: Lautadako Kuadrillako kasua. Hiru artikulu egingo ditut tesian oinarrituta, baina ez dut tesiaren laburpenik egingo, ez. Horretarako, tesia bera irakurtzera animatzen zaitut, irakurle.

Lehen artikulu hau soziolinguistika kritikoari buruzkoa izango da. Honela dio Iñigok tesian bertan:

Azken urteetan soziolinguistikaren barruan bada “pentsamendu korronte” bat, soziolinguistikaren ohiko ikuspuntutik ihes egin eta hizkuntzari dagokiola bestelako planteamenduak ezarri dituena. Hau, soziolinguistika kritiko bezala ezagutzen da.

Joan Pujolar da pentsamendu korronte horren eragile nagusietako bat. Eta, bere ustez, soziolinguistika kritikoa lantzen duten lanek ondorengo hiru ezaugarrietatik bi bete behar dituzte:

1) Soziolinguistika kritikoak praktika linguistikoek gizartearen funtzionamenduan nola eragiten duten galdegiten du. Hortaz, gertakizun linguistikoen deskripzio hutsean ez du arretarik jartzen.

2) Praktika linguistikoek erlazio sozialak erreproduzitzen edota eraldatzen dituzten galdegiten du, bereziki, talde sozial ezberdinen artean dauden ezberdinkeriei dagokiela.

3) Hizkuntza-ideologiak analizatzen ditu, hau da, pertsonek hizkuntza zein praktika linguistikoekiko dituzten ideiak, interes sektorial eta antolaketa sozial eta politikoen adierazpen gisa.

Joan Pujolarren planteamendu honek

zalantzen jartzen ditu hizkuntzalaritzak eduki dituen oinarrietako batzuk, hizkuntzak unitate independente bezala landu dituelako, beraien egitura formalen baitan. Hortaz, batetik, praktika linguistikoak gertaera sozial bezala ulertzen ditu; bigarrenik, praktika linguistikoak talka sozialen barruan; eta azkenik, praktika linguistikoak errepresentazio sozial gisa.

Hortaz, soziolinguistika kritikoa ohiko soziolinguistikatik – “klasikotik”- haratago doa, hizkuntza eta gizartearen arteko bestelako harreman bat proposatuz.  Soziolinguista kritikoek etnografia azpimarratzen dute metodologikoki eta epistemologikoki, hizkuntza bestelako ekintzekin batera ulertzea ahalbidetzen duelako, testuinguru batean barruan.

Pujolarrek berak, Monica Heller eta Sari Pietikáinekin kaleratutako lan batean honela azaltzen dute nola ulertzen duten soziolinguistikoa, etnografikoa eta kritikoa izatea:

1) Ikerketetan botere eta ezberdinkeria gaiek ardatz garrantzitsu bat hartzen dute eta honek egingo lioke erreferentzia ikuspuntu kritikoa hartzeari. Hain zuzen, planteatutako galderen artean, errekurtso ezberdinak norentzat diren eta lantzen dituzten jarduera sozialek gizakientzako nolako ondorioak dituzten egon ohi dira. Ildo honetan, irizpide kritikoa ikerlariek beraien buruarekiko –ikerketa egiterakoan etab.- ere landu behar dute.

2) Ikuspuntu etnografikoa edukitzea aldiz, ikerketa ildo sakonak eta “kokatutakoak” egitea da, kasu partikularretatik abiatuta gertakari orokorragoak azaltzeko.

3) Soziolinguistikoari dagokiola berriz, kontzeptua zentzu zabal batean ulertzeko hautua egiten dutela aipatzen dute, hizkuntzaren garrantziari dagokiola hau politikoki, ekonomikoki edota sozialki lantzen dituzten ikerketa mota ezberdinak barne kokatuz.

Beraz, Pujolarren arabera, soziolinguistika kritikoak hiru gai nagusi lantzen ditu:

• Hizkuntza eta etnizitatearen auzia;
• Intersekzionalitatea eta feminismoa;
• Hizkuntza-ideologiak eta globalizazioa.

Finean, soziolinguistika kritikoaren proposamenak gizartea eta hizkuntzaren arteko ikuspuntu ezberdin bat proposatzen du, bira politikoago bat, postestrukturalismoaren ildotik eta positibismoari ihes egiten diona. Hein honetan, hizkuntzaren bitartez talde sozial ezberdinek izan dezaketen gizarte ezberdinkeriak salatzea du helburu bezala -“la abstracción de los hablantes choca frontalmente con los intereses de la sociolingüística crítica”, eta boterearen auzia erdigunean kokatzen da:

“Desde esa perspectiva, el lenguaje y las lenguas son considerados procesos sociales y artefactos culturales, y deben ser analizados en relación con otras prácticas sociales y con otros artefactos culturales. Desentrañar las estrategias por medio de las cuales las prácticas lingüísticas o las representaciones de las lenguas son generadoras de desigualdad es fundamental para la sociolingüística crítica. Hay además un posicionamiento político que es definitorio de esa perspectiva”.

Euskal Herrian ikerlari batzuk gabiltza soziolinguistika kritikoa lantzeko gogoarekin eta, seguruenik, gutxi barru hasiko gara euskal soziolinguistika kritikoaren fruitu berriak jasotzen.

Tokira egokitua eta politika substantibo: Loiutik Larrabetzura

2026-07-21  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Euskara erabiltzea hitz egitea bakarrik al da?

2026-06-29  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Josu Amezagak, Ane Martinezek, Libe Mimenzak eta Naroa Burresok artikulu argigarri bat argitaratu dute Bat aldizkarian (137. zenbakia): “Euskararen erabileraren definizio berri baterantz: komunikaziotik ikas dezakeguna”. Eta proposatzen duten hipotesia, gutxienez, deigarria da.

Gure soziolinguistika klasikoak beti neurtu izan du erabilera alde “ekoizletik”: hau da, norbaitek euskaraz hitz egiten duenean (aurrez aurreko harremanetan). Baina egile hauen ustez, hedabideak euskaraz kontsumitzea ere (irakurtzea, entzutea, ikustea) euskararen erabilera da, “erabilera hartzailea” deitzen diotena.

Ikuspegi aldaketa horrek euskal komunitatearen argazkia erabat aldatzen du. Hona hemen artikuluaren ondorio nagusiak eta datu harrigarrienak:

1. Bi komunitate ezberdin, bi profil ezberdin

Euskarazko hedabideen kontsumitzaileak eta ohiko hiztun aktiboak ez dira pertsona berberak. Profilak alderatuz gero, talka handia dago:

• Zentro klasikoa (Hiztun aktiboak): Gehienak erraztasun handikoak dira, etxean euskaraz egiten dute eta % 61 eskualde euskaldunetan bizi dira (arnasguneetan).
• Profil berria (Kontsumitzaileak): Ispiluaren beste aldea dira. Kontsumitzaileen % 58k gehienbat erdaraz egiten du etxean, % 55ek erdaraz hobeto egiten du euskaraz baino, eta % 58 eskualde euskaldunenetatik kanpo bizi da.

2. Paradoxa handia: Euskaldun gaituak baina hedabideetatik “deskonektatuak”

Daturik deigarrienetako bat kontrako noranzkoan gertatzen da. Euskaraz ondo jakiteak ez dakar automatikoki euskarazko hedabideak kontsumitzea:

• Euskaraz hobeto egiten duten euskaldunen % 56k ez du euskarazko hedabiderik kontsumitzen.
• Etxean gehienbat euskaraz egiten dutenen % 57k ere ez.

Zer ikas dezakegu honetatik?

Datu hauek bi ideia nagusitan laburbiltzen dituzte egileek:

1. Gune gogorra zati bat baino ez da: Euskaraz erraz egin, etxean hitz egin, herri euskaldun batean bizi eta euskarazko hedabideak kontsumitzen dituen euskaldun hori, berez, komunitatearen zati txiki bat besterik ez da.
2. Polizentrismoa (Zentro-aniztasuna): Euskal komunitateak ez du zentro bakar bat. Seguruenik, erabilera mota bakoitzak (hitz egin ala kontsumitu) bere zentroa du. Gune erdaldun batean bizi den batek euskara gutxi hitz egin dezake, baina egunero kontsumitu dezake euskarazko prentsa edo telebista. Hori ere euskara bizirik mantentzea da.

Sano interesgarria iruditzen zait egile hauen ahalegina “erabilera” kontzeptua zabaltzeko. Bi erabilera hauen arteko arrakalak eta ezberdintasunak sakonago ikertzeko modukoak dira, zalantzarik gabe.