Gezurra da

Atalak: Historia, Ingurumena, Sailkatu gabea

Manuel Fraga espainiar ministroa eta AEBetako ordezkariak Almeriako Palomares herrian bainatu ziren kutsadurarik ez zegoela erakusteko. Gezurra esan zuten. Argazkia: RTVE

60 urte bete dira Andaluzian, Almeriako kostaldean dagoen Palomares herrian, istripu nuklearra gertatu zela. 1966ko urtarrilaren 17an AEBetako armadako B-52 hegazkin bonbaketari batek eta hegazkin-zisterna batek talka egin zuten airean erregaia hartzen ari zirenean, eta lau bonba termonuklear erori ziren. Horietako bi berehala lehertu ziren eta zeramaten plutonioa askatu zuten, beste batek tomate soroetan amaitu zuen osorik, eta azkenak itsasoan. Erregimen frankistak kanpaina itzela egin zuen arriskurik ez zegoela esateko, Manuel Fraga Espainiako Turismo ministroaren bainu eta guzti. Engainu hutsa.

Espainiako Gobernuko Kanpo Ministerioak desklasifikaturiko dokumentuen bidez, badakigu AEBetako Gobernuak eta Francorenak akordio bat sinatu zutela Palomaresko herritarrak akuri gisa erabiltzeko. Urtetan analisiak egin zizkieten deskontaminazioaren aitzakian, baina zientzialari estatubatuarrak plutonioaren epe-luzerako eragina aritu ziren neurtzen eta ikertzen. Sekula ez zituzten kutsaturiko lurrak behar bezala garbitu, eta hamarkada askotan sekretismoz inguraturiko auzia izan da. Orain ere hala jarraitzen du.

Palomareskoa adibide bat besterik ez da, nuklearrekin zerikusia duten beste hamaika istripu, gertaera eta baieztapenek antzeko ezaugarriak izan baitituzte historian zehar. Nuklearrena sekretismoan, engainuan eta gezurrean oinarrituriko historia bat izan da gaur arte.

Duela gutxi jakin dugu Japonian, Fukushimako zentral nuklearreko istripu larritik hamabost urte igaro direnean, enpresa batek lurrikaren inguruko arriskuaren datuak faltsutu dituela, arrisku hori arintze aldera. Fukushimakoa gertatu zenean Japoniak zentral nuklear guztiak itzali zituen; baina orain erreaktoreak berriz martxan jartzea erabaki du, tartean munduko zentral nuklear handiena den Kashiwazaki-Kariwakoa –nahiz eta azken egunetan akatsak eman dituen, alarma batek ez duelako jo–. Deskarbonizazioa eta menpekotasun energetikotik ateratzea, horiek Japoniako Gobernuaren aitzakiak nuklearrak berriz besakartzeko. Friedrich Merz kantzillerrak ere adierazi du “akats estrategikoa” izan dela Alemaniako zentralen itxiera. Baina nork dio dena antzezpen bat ez denik, Fraga estiloan? Lobbyaren itzal luzea antzematen da eztabaida antzu horretan.

Eudald Carbonell arkeologo eta antropologo ospetsuak Kataluniako Sapiens saria jasotzerakoan esan berri du gehien larritzen duena giza-espeziearen kontzientzia kritiko falta dela: soilik 1962ko Kubako misilen krisiarekin eta antzeko gertaerekin esnatzen da kontzientzia hori. Benetan beste behin horraino iritsi behar izango ote dugu gezurra bistarazteko?