Faxismoaren aurkako oroimen horma bat Hernaniko hilerrian
1936an faxistek Hernanin fusilatutako 200 pertsonak omendu dituzte beste behin herriko hilerrian igande honetan, krimen haietatik 90 urte igaro direnean. Argi-horma eskulturaren ondoan lore-eskaintza hunkigarria egin dute senideek, erakundeetako ordezkariek eta herritarrek. Ekitaldian, Xabier Lertxundi Hernaniko alkateak nabarmendu du gertatutakoa oroitzeak balio behar duela faxismoaren aurrean horma bat eraikitzeko, “iragan horri liluraz” begiratzen zaion honetan, ezinbestekoa delako...
Read MoreFuera auzotik
1978ko maiatzaren 21ean, Donostiako Anoetako frontoian Espainiako Estatuko hainbat tokitatik iritsitako bi mila faxista inguru elkartu ziren Fuerza Nueva alderdi ultrak deituta, Blas Piñar liderraren hitzaldia entzuteko. Ekitaldiko “segurtasun” dispositibo pribaturako ere hirurehun bat paramilitarrek iritsi ziren, asko pistolak eta metrailetak eskuan zituztela, eta istilu larriak eragin zituzten Amara auzoan. Auto batetik tiroka hastean, 16 urteko gaztea larri zauritu zuten. “Behar...
Read MoreGezurra da
60 urte bete dira Andaluzian, Almeriako kostaldean dagoen Palomares herrian, istripu nuklearra gertatu zela. 1966ko urtarrilaren 17an AEBetako armadako B-52 hegazkin bonbaketari batek eta hegazkin-zisterna batek talka egin zuten airean erregaia hartzen ari zirenean, eta lau bonba termonuklear erori ziren. Horietako bi berehala lehertu ziren eta zeramaten plutonioa askatu zuten, beste batek tomate soroetan amaitu zuen osorik, eta azkenak itsasoan. Erregimen frankistak kanpaina itzela egin zuen...
Read MoreZentsura vs. memoria
Bi egun baino ez ditu iraun zabalik LAB sindikatuaren historia barnebiltzen duen 1974tik etorkizunera, LAB zabaltzen erakusketak, Tuterako Rua zentro zibikoan. Erakusketa paratu dute Erriberan 40 urte egin dituela ospatzeko sindikatu abertzaleak antolatutako egitarau barruan. Alejandro Toquero UPNko alkateak berehala ixteko agindu du, ETAko presoei aipamena egiten dieten panelak daudela eta “terrorismoa goraipatu” dezaketen edukiak jasotzen dituela argudiatuta –bitartean, aste...
Read MoreMemoriaren herbarioak
Oraindik ikusgai dago Donostiako San Telmo museoan Memoriaren Basoak erakusketa, maiatzaren 11ra arte. Totalitarismoek gizartea kontrolpean hartzeko erabiltzen dituzten metodo eta tekniken inguruko hausnarketa bat da, espresio artistiko ugariren bidez ondua. Frankismoak –beste erregimen diktatorial batzuei ere keinu egiten die erakusketak, Argentinakoa kasu– sorturiko traumak eta erresistentziak aurkituko ditu bisitariak; konplizitateak eta isiltasunak, zigorra eta errepresioa. Objektuak,...
Read MoreBanketea
Iberdrolak 5.472 milioi euroko etekinak izan ditu aurten irailera arte, eta bere aurreikuspenen arabera 2024an errekor berria jarriko du irabazietan: iaz baino %14 gehiago. Repsolek uztailerako 1.626 milioi euro zeuzkan poltsikoan, eta 2023an irabazitako 3.168 milioiak aurten aisa gaindituko dituela dirudi. BBVAk 7.403 milioi euro eskuratu ditu aurtengo 2024ko lehen hiru hiruhilekoetan, eta beraz, honek ere izango du txanpan botilak irekitzeko motiborik urte amaieran. Energia konpainia eta...
Read MoreSalvador Puig Antich, militantea
Espainiako Gobernuak dokumentu bat helarazi die Salvador Puig Antichen arrebei, Oroimen Demokratikorako ministro Ángel Víctor Torresen eskutik. Frankismoak anarkista katalanari jarritako heriotza kondenaren “baliogabetasun akta” dela diote. Harrigarria da Pirinioen ertz honetan ze oihartzun gutxi izan duen, behin halako dokumentuak igortzen hasita, paraje hauetan ere lan pixka bat izango bailuke ministroak. Mende erdia igaro da 1974ko martxoaren 2an Puig Antich hil zutela Bartzelonako...
Read MoreGaraileak esaten duenean amaitzen al da gerra bat?
Badakigu gerra bat noiz hasten den, baina ez noiz amaituko den. Hainbatetan entzun dugu esaldi hori, eta topikoa dirudi, baina arrazoirik ez zaio falta, gaur egun munduan barrena bizirik segitzen duten gatazka ugariei erreparatuz gero. Gauza bera esan liteke 1936ko uztailaren 18ko altxamenduak porrot egin ondoren espainiar militarrek boterea lortzeko abiatutako gerra zibilarekin. Oso presente dugu noiz hasi zen, baina noiz bukatu? Ofizialki beti esan izan da Francok 1939an sinaturiko bandoak...
Read MoreJoana Jutsikoa, sorginkeriagatik erre zuten lehenengoa?
Sorgin ehizari buruzko historia ezagunenak XVI. eta XVII. mendekoak dira Euskal Herrian: Erronkarin, Zugarramurdin eta Lapurdin, inkisidore eta torturatzaileen amorrua jasan zuten herritar ugarik. Hain justu 1525ean, duela ia 500 urte Pirinioetan lehen prozesu orokorra hasi zutela gogoratu dute abuztuan Auritzen, Nabarralderen eskutik. Europan, milaka emakume erre zituzten sutan mende horietan, erreprodukzioaren gaineko kontrolaz jabetu ez zitezen, kapitalismorantz zuzen-zuzen zioan...
Read MoreMenditik hirira: zer ezkutatzen digu Pirinioetako sendabelar saltzaileen lanak?
XIX. eta XX. mendeetan ohikoa zen hiri nagusietako kaleetan ikustea janzkera tradizional ikusgarria zuten emakume batzuk, sendabelarrak saltzen. Ansotarrak ziren, Aragoiko Ansó ibarrekoak. Erakusketa batek haien historia kontatu digu, eta bide batez azalerazi du atzean ezkutatzen zen ekonomia eta funtzio sozial garrantzitsua. Ansóko Torreta edo dorre zaharrean paratu dute erakusketa abuztuan zehar –lehenago Jacan, Huescan, Madrilen eta Zaragozan ere izan da–, Elena Gusano Galindok...
Read More
Iruzkin berriak