Amu-hizkuntza

Atalak: Sailkatu gabea

Azken aldiotan, askotan entzun behar izan dut ama-hizkuntza kontzeptua, politikari eta kazetari askoren aho-lumetan. Eta entzuten dudan bakoitzean ba zimiko bat sentitzen dut, bereziki gorroto dudan kontzeptua delako. Bakoitzak bere obsesioak ditu eta nik neureak.

Dagoeneko gaindituta egon beharko litzatekeen kontzeptu esentzialista hau behin eta berriro ekartzen dute plaza publikora, zeintzuk eta espainolismoaren bandera astintzen dutenek. Amu-hizkuntza da hauena: amu, ze ama-hizkuntza horren barruan euren buruetan gaztelania baino ez delako sartzen, beste batzuek nik baino hobeto adierazi bezala.

Eta ……..Paula Kasaresek dioenez:

Hiztunaren eta hizkuntzaren arteko harremana sortzez ezarririk ez badago, hiztunak mintzairarekin duen lotura egunerokoan eratzen eta berreratzen ahal badu eta bere mintzaira gaitasuna, atxikimendua, ideiak eta hautuak bizitza aurrera joan ahala motibazio, harreman sare, gizarte aukera nahiz bertze aldagairen baten aldaketarekin batera alda badaitezke, orduan ama hizkuntza kontzeptuak, euskal soziolinguistikaren harroinetako bat izan denak, zertarako balio digu?

Honako hau ere dio Paula Kasaresek:

Ama edo lehen hizkuntza izateak ez dakar per ser mintzaira hori hiztunaren bizitzan nagusia izatea, ez ohikoena edo usuena, ez eta maiteena edo nahiena ere edo hiztunak seme-alabekin solasteko haututako lukeena izatea. Ama hizkuntza ez da kontzeptu zehatza, ez eta eragingarria ere hiztunen bilakabidea aztertzeko.

Izan ere, ama-hizkuntzarenak ideologia linguistiko bat da eta honen arabera operatzen du (hiztunen buruengan), Estibaliz Amorrortu, Ane Ortega eta Jone Goirigolzarriren arabera:

Ideologia horren arabera, familian ikasitako hizkuntzak erabat eta bizitza guztirako baldintzatzen du pertsona eta hizkuntza hori da onen menperatuko duena; era berean, pertsonaren lehen (“ama”) hizkuntza ez dena ezin da hain ondo ikasi, hain zuzen ama-hizkuntza ez delako.

Maria Reimondezek, beti bezain zorrotz, honako ohartarazpen hau egiten zuen:

“Ama hizkuntzaz” berba egiteak dakar galiziera bezalako hizkuntza baten transmisioa kontu indibiduala dela onartzea (betekizun femeninoa, metaforak metafora), kontu familiarra edo pribatua, eta kanpo uzten du politikek duten garrantzia eta, batez ere, komunitateek duten garrantzia.

Beraz, kontuz hartu behar da ama-hizkuntza, amu-hizkuntza bihur ez dakigun.