Euskara erabiltzea hitz egitea bakarrik al da?

Atalak: Sailkatu gabea

Josu Amezagak, Ane Martinezek, Libe Mimenzak eta Naroa Burresok artikulu argigarri bat argitaratu dute Bat aldizkarian (137. zenbakia): “Euskararen erabileraren definizio berri baterantz: komunikaziotik ikas dezakeguna”. Eta proposatzen duten hipotesia, gutxienez, deigarria da.

Gure soziolinguistika klasikoak beti neurtu izan du erabilera alde “ekoizletik”: hau da, norbaitek euskaraz hitz egiten duenean (aurrez aurreko harremanetan). Baina egile hauen ustez, hedabideak euskaraz kontsumitzea ere (irakurtzea, entzutea, ikustea) euskararen erabilera da, “erabilera hartzailea” deitzen diotena.

Ikuspegi aldaketa horrek euskal komunitatearen argazkia erabat aldatzen du. Hona hemen artikuluaren ondorio nagusiak eta datu harrigarrienak:

1. Bi komunitate ezberdin, bi profil ezberdin

Euskarazko hedabideen kontsumitzaileak eta ohiko hiztun aktiboak ez dira pertsona berberak. Profilak alderatuz gero, talka handia dago:

• Zentro klasikoa (Hiztun aktiboak): Gehienak erraztasun handikoak dira, etxean euskaraz egiten dute eta % 61 eskualde euskaldunetan bizi dira (arnasguneetan).
• Profil berria (Kontsumitzaileak): Ispiluaren beste aldea dira. Kontsumitzaileen % 58k gehienbat erdaraz egiten du etxean, % 55ek erdaraz hobeto egiten du euskaraz baino, eta % 58 eskualde euskaldunenetatik kanpo bizi da.

2. Paradoxa handia: Euskaldun gaituak baina hedabideetatik “deskonektatuak”

Daturik deigarrienetako bat kontrako noranzkoan gertatzen da. Euskaraz ondo jakiteak ez dakar automatikoki euskarazko hedabideak kontsumitzea:

• Euskaraz hobeto egiten duten euskaldunen % 56k ez du euskarazko hedabiderik kontsumitzen.
• Etxean gehienbat euskaraz egiten dutenen % 57k ere ez.

Zer ikas dezakegu honetatik?

Datu hauek bi ideia nagusitan laburbiltzen dituzte egileek:

1. Gune gogorra zati bat baino ez da: Euskaraz erraz egin, etxean hitz egin, herri euskaldun batean bizi eta euskarazko hedabideak kontsumitzen dituen euskaldun hori, berez, komunitatearen zati txiki bat besterik ez da.
2. Polizentrismoa (Zentro-aniztasuna): Euskal komunitateak ez du zentro bakar bat. Seguruenik, erabilera mota bakoitzak (hitz egin ala kontsumitu) bere zentroa du. Gune erdaldun batean bizi den batek euskara gutxi hitz egin dezake, baina egunero kontsumitu dezake euskarazko prentsa edo telebista. Hori ere euskara bizirik mantentzea da.

Sano interesgarria iruditzen zait egile hauen ahalegina “erabilera” kontzeptua zabaltzeko. Bi erabilera hauen arteko arrakalak eta ezberdintasunak sakonago ikertzeko modukoak dira, zalantzarik gabe.