Banketea

2024-10-25  //  Ekonomia, Historia  //  Iruzkinik ez

Iberdrolak 5.472 milioi euroko etekinak izan ditu aurten irailera arte, eta bere aurreikuspenen arabera 2024an errekor berria jarriko du irabazietan: iaz baino %14 gehiago. Repsolek uztailerako 1.626 milioi euro zeuzkan poltsikoan, eta 2023an irabazitako 3.168 milioiak aurten aisa gaindituko dituela dirudi. BBVAk 7.403 milioi euro eskuratu ditu aurtengo 2024ko lehen hiru hiruhilekoetan, eta beraz, honek ere izango du txanpan botilak irekitzeko motiborik urte amaieran. (gehiago…)

Salvador Puig Antich, militantea

2024-10-18  //  Historia  //  Iruzkinik ez

Espainiako Gobernuak dokumentu bat helarazi die Salvador Puig Antichen arrebei, Oroimen Demokratikorako ministro Ángel Víctor Torresen eskutik. Frankismoak anarkista katalanari jarritako heriotza kondenaren “baliogabetasun akta” dela diote. Harrigarria da Pirinioen ertz honetan ze oihartzun gutxi izan duen, behin halako dokumentuak igortzen hasita, paraje hauetan ere lan pixka bat izango bailuke ministroak. (gehiago…)

Garaileak esaten duenean amaitzen al da gerra bat?

2024-09-12  //  Historia  //  Iruzkinik ez

Badakigu gerra bat noiz hasten den, baina ez noiz amaituko den. Hainbatetan entzun dugu esaldi hori, eta topikoa dirudi, baina arrazoirik ez zaio falta, gaur egun munduan barrena bizirik segitzen duten gatazka ugariei erreparatuz gero. Gauza bera esan liteke 1936ko uztailaren 18ko altxamenduak porrot egin ondoren espainiar militarrek boterea lortzeko abiatutako gerra zibilarekin. (gehiago…)

Joana Jutsikoa, sorginkeriagatik erre zuten lehenengoa?

2024-09-05  //  Historia  //  Iruzkinik ez

Jan Van de Velde margolari herbeheeretarraren 1626ko grabatua, garai hartan sorginen inguruan zegoen imajinarioa zehatz jasotzen duena.

Sorgin ehizari buruzko historia ezagunenak XVI. eta XVII. mendekoak dira Euskal Herrian: Erronkarin, Zugarramurdin eta Lapurdin, inkisidore eta torturatzaileen amorrua jasan zuten herritar ugarik. Hain justu 1525ean, duela ia 500 urte Pirinioetan lehen prozesu orokorra hasi zutela gogoratu dute abuztuan Auritzen, Nabarralderen eskutik.

Europan, milaka emakume erre zituzten sutan mende horietan, erreprodukzioaren gaineko kontrolaz jabetu ez zitezen, kapitalismorantz zuzen-zuzen zioan patriarkatuaren erasoaldi betean, ikerlan ugarik aspaldi frogatu duten moduan. (gehiago…)

Menditik hirira: zer ezkutatzen digu Pirinioetako sendabelar saltzaileen lanak?

2024-08-30  //  Ekonomia, Gizartea, Historia, Natura, Osasuna  //  Iruzkinik ez

XIX. eta XX. mendeetan ohikoa zen hiri nagusietako kaleetan ikustea janzkera tradizional ikusgarria zuten emakume batzuk, sendabelarrak saltzen. Ansotarrak ziren, Aragoiko Ansó ibarrekoak. Erakusketa batek haien historia kontatu digu, eta bide batez azalerazi du atzean ezkutatzen zen ekonomia eta funtzio sozial garrantzitsua. (gehiago…)

Amiantoan suspentso

2024-08-28  //  Gizartea, Osasuna  //  Iruzkinik ez

Irailarekin batera badator ikasturte berriaren hasiera eta milaka haur eta nerabek ikastetxeetarako bidea hartuko dute berriz ere, batzuk pozik, beste batzuk ez hainbeste, baina denek euren azterketak eta lezioak motxilan dituztela. Beste hainbeste espero zitekeen euskal administrazioaren partetik, baina ez dirudi ikasle finak izan direnik, ez behintzat gai zehatz bati dagokionez: amiantoa. (gehiago…)

Amazonen opari bat

2024-05-28  //  Ekonomia, Energia, Ingurumena  //  Iruzkinik ez

Amazon Web Servicesen poligono erraldoietako bat Aragoin. Argazkia: el Burgo de Ebroko Udala

Amazonek, Jeff Bezos magnatearen konpainia estatubatuar erraldoiak, dirutza gastatuko du Aragoin dituen hiru datu-zentroak handitzeko. Bere filial Amazon Web Servicesek (AWS) 15.700 milioi euro jarriko ditu Huescan eta Zaragozan, Pirinioetatik datorren Gállego ibaiaren inguruan dituen “laino” edo cloud azpiegituren tamaina sei aldiz biderkatzeko. Munduko gune handienetako bat sortuko dute Erriberatik apenas ehun kilometrora. (gehiago…)

Nola obedituko diot eroari

2024-03-26  //  Gizartea, Historia  //  Iruzkinik ez

Aguraingo Intsumiso Eguna 1997an. Argazkia: Xabier Letona / ARGIA artxiboa CC-BY-SA

1997. Aguraingo Intsumiso Eguna. Antimilitarismoak milaka lagun biltzen zituen bere ekimenetan, artxibotik berreskuratu dugun argazki honetan ikusten den moduan. Aurten 30 urte beteko dira Intsumiso Eguna ospatzen hasi zirela. Oiartzunen izan zen, 1994ko urriaren 8an, Kakitzat kolektiboaren eskutik: Lin Ton Taun, Alaitz eta Maider, Anestesia… eta beste hainbat musika talde karteleran. Eta hor ditugu orduko bertsolari puntakoak ere, tartean Estitxu Arozena, Maialen Lujanbio, Jexux Mari Irazu eta Aitor eta Jon Sarasua. Azkeneko honen bertso batzuk musikatu zituen Oskorrik Insumisoarena abestia ezagun egiteko, gazte askoren sentipenei hitzak eta doinua jarri ziena: “Nola obedituko diot eroari / jadanik ez badizut obeditzen zuri?”

(gehiago…)

M-11: orduko eta gaurko begiradak

2024-03-11  //  Hedabideak, Historia, Politika  //  Iruzkinik ez

Madrilgo Atocha tren geltokian 2004ko martxoaren 11n egindako atentatua. Argazkia EFE

Gasteiz, goizeko 8:15. Martxoak hamaika ditu eta egunsentiaren hotzetik babesteko zamarrak ondo lotuta atera gara autobusetik lanera. Florida parkea gurutzatu, Zuluetaren jauregia eta Ajuria-Enea albo batera utzi, eta garitan ohiko kontrola. Ezer berririk ez. Paper eta bilera arteko beste egun bat datorkigula dirudi. Baina zurrumurruak berehala zabaldu dira, hedabideak hasi dira lehen datuak ematen interneten. Telefonoak sutan daude. Leherketak Madrilgo aldiriko trenean. Sarraskia izan da. 193 hildako. (gehiago…)

Repsol, demonioak hemen eta han

2024-01-19  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Davoseko talaimendi distiratsu eta zuritik hitz egin digu Repsoleko sheriffaren ahotsak, denok entenditzeko moduan: “We have to broaden our mind”. Alegia, mentalitatea zabaldu behar dugula, ezin dugula pentsatu erregai fosilik gabe bizi gaitezkeenik. Ze uste zenuten zozomikoteok… Eta behin belearena egiten hasita, beretzako moldatu du desazkundearen defendatzaile askoren printzipioa: “Decarbonizing is not electrifying”. Trantsizio energetikora hurbilketa ideologikoa egiten ari garela –beraien patrikak ideologiarik ez balu bezala–. Ezin direla hegazkinak, kamioiak eta industriak argindarrarekin soilik mugitu. Behar ditugula bere findegiak, bere diesel eko eta bio likatsuak, munduak funtzionatuko badu. (gehiago…)