Denok gaude katean

2025-04-25  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Laudion, Guardianeko enpresa batzordeak eta SOS Aiaraldeak deitutako manifestazioa. Argazkia: Foku

Urtarrilaren 29an, gaur egungo mundu berekoi honetan ohituta ez gauden zerbait gertatu zen Laudioko Guardian lantegiaren atarian. Zuzendaritzak hango labea itzaltzeko asmoa erakutsi zuen, eta horri aurre egiteko, langileek atea blokeatu zuten pankarten bidez. Baina ez zeuden bakarrik: inguruko fabriketako langileak batu zitzaizkien mobilizaziora. Babes hori, eskualde osoan bizitako giroaren isla baino ez da. Hurrengo asteburuan 2.000 lagun baino gehiago elkartu ziren Laudion, herri hartako inoizko manifestazio jendetsuenean.

Euskal Herriko eskualde industrial askotan azkenaldian bizi duten lantegien itxiera dramatikoen aurrean, gero eta maizago ari gara ikusten halako elkartasun keinuak eta erakustaldiak. Apirilaren 8an, Basaurin, Bridgestoneko 335 langileren lanpostuak defendatzeko manifestaziora 3.000 pertsona batu ziren. Sindikatuek egindako greba deialdiek, berriz, %100eko jarraipena izan dute. Plantillan 800dik gora dira, baina “inor ez dago soberan”, dio langileetako baten buzoaren bizkarraldean eskuz margotutako esaldiak. Ezkirozeko BSHko langileek Alemaniako 18.000 lankideren babesa jaso dute idatziz, eta Sunsundeguikoek hamaika herritarren animoak bildu dituzte Altsasun, baita enpresa likidazioan sartu den egun zailenetan ere.

1975ean Potasas de Navarrako 47 meatzarien itxialdi ezagunaren 50. urteurrena gogoratu dute toki askotan aurten. Baina protesta hori ez zen posible izango elkartasunik gabe. Zuloan itxi eta berehala beste enpresetako lankideen babesa jaso zuten, eta grebara 20.000 langile batu ziren azkenean, baita irakaskuntzako eta ostalaritzako jende ugari ere. Denek sentitzen zuten zerbait gehiago zegoela jokoan. Orain ere, Aiaraldetik Sakanaraino eta Iruñerritik Ezkerralderaino, nabari da hau ez dela enplegu galera soil bat, eskualde horietan lan eta bizitzeko eskubidea dagoela jokoan, denok gaudela katean.

Duela 50 urte bezala, orain ere enpresariak, inbertitzaileak, eliteak, boterea, saiatuko dira langileak zatitzen, borrokan jarraitzeko tematzen direnak zigortzen, eta estrategia ankerrenak erabiliko dituzte euren helburua lortzeko: etekin ahalik eta handiena lortzea kostu txikienarekin. Hori da kapitalismoa amigo. Baina horren aurrean, Guardinanen nola Sunsundegin, edo beste edozein tokitan, badago zerbait desinbertsio plan zorrotzenak itzali ezingo duena: azkeneraino borroka egitearen duintasuna.

Naziek deportaturikoen oroimena, diru-zorro batean

2025-04-14  //  Sailkatu gabea  //  Iruzkinik ez

Jean Iribarneren diru-zorroan, argazki bat, etxe baten izena… eta oroimen zati bat gorde zen Neuengammeko kontzentrazio-esparruan. Arte telebista kateak eman du irudia, ‘Le Monde’´-ren erreportaje bat oinarri hartuta.

1945ean Neuengammeko nazien kontzentrazio esparruan hil zen Jean Iribarne gamerearraren diru-zorroa berreskuratu eta bere senideei eman diete. Ipar Euskal Herrian gutxienez 350 herritar deportatu zituzten erresistentzian parte hartzeagatik, eta ia erdia ez ziren bizirik atera.

Marie-Helene Sagaspek 80 urteren ondoren izan du bere aitari gertatu zitzaionaren berri. Jean Iribarne 1944an atxilotu zuten naziek Gamere-Zihigan, eta Neuengammeko kontzentrazio-esparrura eraman zuten. Han hil zen urtebeteren buruan, lanagatik eta baldintzengatik akituta.

Maria-Heleneri amak apenas kontatu zion ezer –aita atxilotu zutenean bere sabelean zegoen oraindik–. Ondoren, aitaordearen deitura hartu zuen, eta aurrera egin zuten nola edo hala, gerraoste gogorrean. Orain baina, ikerlariek Iribarneren diru-zorroa aurkitu dute eta senideei itzuli diete ekitaldi xume batean. Le Monde egunkaria izan da horren lekuko, eta Mediabask-ek jaso zuen albistea. (gehiago…)

2025ean etxebizitza zer?

2025-01-03  //  Ekonomia, Gizartea  //  Iruzkinik ez

Etxebizitza sindikatuek Bilbon abenduaren 14an egindako manifestazioko irudia. Argazkia: Etxebizitza sindikatuen sarea

Urte berria hasi dugu, baina etxebizitza arazo oso potoloa bihurtu zaigula aspaldi honetan, hori ez da berria. Hala ere, azkenaldian zabaldu diren datuak ikusita, 2025a mugarri bat markatzekotan dela esan daiteke, eta iragar ezinak diren ondorio sozial eta politikoak antzeman daitezke ortzi-muga hurbilean.

Prezioen gorakada izan dugu urtea estreinatzeko albiste nagusietako bat. Adibide bat ematearren, Tinsa tasazio erakundearen arabera Gipuzkoan etxebizitzaren metro koadroa 2.564 eurotan dago, aurreko urtean baino %4 gehiago, eta batez besteko hipoteka, berriz, 804 eurokoa da. Alokairuek ere gorantz egin dute azken urtean. Idealista atariaren datuak aintzat hartuta, EAEn %9 eta Nafarroan %6,6. Ipar Euskal Herri osorako datu zehatzik ez dugun arren, hemen ere bizitegien parke pribatuan prezioen emendatzea izan dela azaldu du Euskal Elkargoak, Tokiko Alokairu Pribatuen Behatokiaren mapetan oinarrituta.

Ipar Euskal Herriko udalerri askotan alokairuen prezioak oso goian daude, Tokiko Alokairu Pribatuen Behatokiaren maparen arabera. More ilunez, metro koadroa hilean 12,5 euroan dauden etxebizitzak (80 metro koadroko etxebizitzak 1.000 euroko alokairua).

Unai Fernández de Betoñok Naiz.eus-en nabarmendu du EAEn azken zazpi urteetan alokairuak %26 igo diren bitartean, soldatak apenas igo direla %16: “Hau da, duela zazpi urte baino %10 pobreagoak dira maizterrak”. Ez da harritzekoa etxebizitza kezka iturri nagusia izatea herritar askorentzat. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarren %41entzat esaterako hala da, Deustobarometroaren neguko inkestaren arabera –iazko portzentajearen hirukoitza–.

Baina gazteak dira igoera hori modu dramatikoenean jasaten dutenak. Gazteen Euskal Behatokiak emantzipazioaz egindako azken txostenak dio 18 eta 34 urte artekoek euren soldataren %64 hipoteka ordaintzera bideratu behar dutela, eta alokairuan daudenek ere soldataren %49,5 erabiltzen dute lo toki bat izateko. Hori gazteek bizi duten lan-prekarietatearen erakusgarri ere bada, Gedar kazetak dioenez: lautik hiruk 1.500 eurotik beherako soldata jasotzen dute.

Horrelako egoera baten aurrean, alferrik da gazteei “pazientzia eta konfiantza” eskatzea, Imanol Pradales EAEko lehendakariak urte amaierako diskurtsoan egin bezala. Are gutxiago Lurzoruaren Lege berri bat egosten ari direnean, etxebizitza gehiago egiteko eta gutxi batzuk adreiluaren negozioarekin aberasten segitzeko. Izan ere, “arazoa ez da eskaintza falta, etxebizitzarako sarbide falta baizik”, etxebizitza sindikatuetako Karla Pisanorekin eta Ane Salvadorrekin ARGIAn Leire Ibarrek egindako elkarrizketan irakurri dugun moduan.

Etxebizitza sindikatuek deituta Bilbon abenduaren 14an manifestazioa. Argazkia: Etxebizitza sindikatuen sarea

Horren aurrean, mobilizatzea eta alternatibak lantzea dira herritarrei geratzen zaizkien aukera bakarrak. Aurreko higiezinen burbuilarekin ikusi genuen antzeko zerbait: 2006an gazte ugarik plazak hartu zituzten etxebizitza duinaren alde, M15 mugimenduaren ernamuina izan zena. Erakundeek benetako etxebizitza politika publiko bat egin beharko dute –alokairuentzako erreferentziazko indizeek eta bestelako adabakiek ez dute askorako balioko– etxea behera erortzerik nahi ez badute, zeinek bultza ez baita faltako.

Banketea

2024-10-25  //  Ekonomia, Historia  //  Iruzkinik ez

Iberdrolak 5.472 milioi euroko etekinak izan ditu aurten irailera arte, eta bere aurreikuspenen arabera 2024an errekor berria jarriko du irabazietan: iaz baino %14 gehiago. Repsolek uztailerako 1.626 milioi euro zeuzkan poltsikoan, eta 2023an irabazitako 3.168 milioiak aurten aisa gaindituko dituela dirudi. BBVAk 7.403 milioi euro eskuratu ditu aurtengo 2024ko lehen hiru hiruhilekoetan, eta beraz, honek ere izango du txanpan botilak irekitzeko motiborik urte amaieran. (gehiago…)

Salvador Puig Antich, militantea

2024-10-18  //  Historia  //  Iruzkinik ez

Espainiako Gobernuak dokumentu bat helarazi die Salvador Puig Antichen arrebei, Oroimen Demokratikorako ministro Ángel Víctor Torresen eskutik. Frankismoak anarkista katalanari jarritako heriotza kondenaren “baliogabetasun akta” dela diote. Harrigarria da Pirinioen ertz honetan ze oihartzun gutxi izan duen, behin halako dokumentuak igortzen hasita, paraje hauetan ere lan pixka bat izango bailuke ministroak. (gehiago…)

Garaileak esaten duenean amaitzen al da gerra bat?

2024-09-12  //  Historia  //  Iruzkinik ez

Badakigu gerra bat noiz hasten den, baina ez noiz amaituko den. Hainbatetan entzun dugu esaldi hori, eta topikoa dirudi, baina arrazoirik ez zaio falta, gaur egun munduan barrena bizirik segitzen duten gatazka ugariei erreparatuz gero. Gauza bera esan liteke 1936ko uztailaren 18ko altxamenduak porrot egin ondoren espainiar militarrek boterea lortzeko abiatutako gerra zibilarekin. (gehiago…)

Joana Jutsikoa, sorginkeriagatik erre zuten lehenengoa?

2024-09-05  //  Historia  //  Iruzkinik ez

Jan Van de Velde margolari herbeheeretarraren 1626ko grabatua, garai hartan sorginen inguruan zegoen imajinarioa zehatz jasotzen duena.

Sorgin ehizari buruzko historia ezagunenak XVI. eta XVII. mendekoak dira Euskal Herrian: Erronkarin, Zugarramurdin eta Lapurdin, inkisidore eta torturatzaileen amorrua jasan zuten herritar ugarik. Hain justu 1525ean, duela ia 500 urte Pirinioetan lehen prozesu orokorra hasi zutela gogoratu dute abuztuan Auritzen, Nabarralderen eskutik.

Europan, milaka emakume erre zituzten sutan mende horietan, erreprodukzioaren gaineko kontrolaz jabetu ez zitezen, kapitalismorantz zuzen-zuzen zioan patriarkatuaren erasoaldi betean, ikerlan ugarik aspaldi frogatu duten moduan. (gehiago…)

Menditik hirira: zer ezkutatzen digu Pirinioetako sendabelar saltzaileen lanak?

2024-08-30  //  Ekonomia, Gizartea, Historia, Natura, Osasuna  //  Iruzkinik ez

XIX. eta XX. mendeetan ohikoa zen hiri nagusietako kaleetan ikustea janzkera tradizional ikusgarria zuten emakume batzuk, sendabelarrak saltzen. Ansotarrak ziren, Aragoiko Ansó ibarrekoak. Erakusketa batek haien historia kontatu digu, eta bide batez azalerazi du atzean ezkutatzen zen ekonomia eta funtzio sozial garrantzitsua. (gehiago…)

Amiantoan suspentso

2024-08-28  //  Gizartea, Osasuna  //  Iruzkinik ez

Irailarekin batera badator ikasturte berriaren hasiera eta milaka haur eta nerabek ikastetxeetarako bidea hartuko dute berriz ere, batzuk pozik, beste batzuk ez hainbeste, baina denek euren azterketak eta lezioak motxilan dituztela. Beste hainbeste espero zitekeen euskal administrazioaren partetik, baina ez dirudi ikasle finak izan direnik, ez behintzat gai zehatz bati dagokionez: amiantoa. (gehiago…)

Amazonen opari bat

2024-05-28  //  Ekonomia, Energia, Ingurumena  //  Iruzkinik ez

Amazon Web Servicesen poligono erraldoietako bat Aragoin. Argazkia: el Burgo de Ebroko Udala

Amazonek, Jeff Bezos magnatearen konpainia estatubatuar erraldoiak, dirutza gastatuko du Aragoin dituen hiru datu-zentroak handitzeko. Bere filial Amazon Web Servicesek (AWS) 15.700 milioi euro jarriko ditu Huescan eta Zaragozan, Pirinioetatik datorren Gállego ibaiaren inguruan dituen “laino” edo cloud azpiegituren tamaina sei aldiz biderkatzeko. Munduko gune handienetako bat sortuko dute Erriberatik apenas ehun kilometrora. (gehiago…)